Home Aze Ru Eng

Bərk cİsİmlər fİzİkası kafedrası

Kafedranın tarixi


Bərk cisimlər fizikası kafedrası 1971-ci ildə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının təşəbbüsü ilə bərk cisimlər fizikası sahəsində yüksək ixtisaslı kadrlarin hazırlanması məqsədi ilə yaradılmışdır. Yarandığı gündən indiyə kimi kafedranın müdiri akademik, f.r.e.d., prof. B.M.Əsgərovdur.
Kafedranın əsas elmi istiqaməti – yarımkeçiricilərdə, metallarda, aşağıölçülü elektron sistemlərində və həmçinin ifratqəfəsli bərk cisimlərdə kinetik, termodinamik, maqnit və optik xassələrin nəzəri tədqiqidir. Kafedranın əməkdaşları tərəfindən bərk cisimlər fizikasına böyük töhvələr vermiş mühüm elmi nəticələr alınmışdır. Doktorantura və aspirantura xətti ilə kafedrada 4 fizika-riyaziyyat elmləri doktoru və 20-dən artıq fizika-riyaziyyat elmləri namizədi, həmçinin son illər 32-dək maqistr hazırlanmışdır.



Kafedranin strukturu

Hal-hazırda kafedra aşağıdakı tərkibdə elmi-pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir:

1. f.r.e.d. kafedra müdiri prof. Əliyev  Məmməd Novruz oğlu
2.
f.r.e.d., prof. İsmayılov Tariyel Hümbət oğlu
3. f.r.e.n., dos. Ağamalıyev Əmirulla Qulu oğlu
4. f.r.e.d., dos. Figarova Sofya Rüstəm qızı
5. f.r.e.n., dos. Mahmudov Mehdi Müqabil oğlu
6. f.r.e.n., m. Qədirova İradə Ramiz qızı
7. baş laborant R.K.Qasımova.

Kafedrada müxtəlif illərdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Fizika İnstitununun əməkdaşları akademik F.M.Haşımzadə və professor R.R.Hüseynov müxtəlif ixtisas kurslarından mühazirələr oxumuşlar.

Kafedra mudiri akademik B.M.Əsgərov Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının Rəyasət Heyətinin üzvü və “Bakı Universitetinin Xəbərləri” jurnalının fizika-riyaziyyat elmləri seriyasının redaktorudur.


Kafedranin elmi fəaliyyəti

Kafedranın elmi-tədqiqat işlərinin mövzusu: “Bərk cisimlərin və aşağıölçülü elektron sistemlərinin (həmçinin nanostrukturların) termodinamik, kinetik və optik xassələrinin nəzəri tədqiqi”-dir. Kafedranın mövzusu üzrə aşağıdakı əsas elmi nəticələr alınmışdır:


Güclü maqnit sahəsində yerləşmiş metal və yarımkeçiricilərdə termomaqnit hadisələrinin kvant nəzəriyyəsi qurulmuşdur. Kvantlayıcı maqnit sahəsi olduqda termomaqnit cərəyanının hesablanma metodu ilk dəfə təklif olunmuşdur. Faktik olaraq bu metodun yaranması ilə bərk cisimlərdəki elektron köçürmə hadisələrinin nəzəriyyəsində yeni istiqamət inkişaf etməyə başlayır.  Xüsusi halda Şubnikov-de Haaz və maqnetofonon rezonansının ossillyasiyaları tədqiq olunmuşdur. İlk dəfə olaraq elektronların fononlar tərəfindən sövq olunmasının statistik qüvvəsi anlayışı daxil edilmiş və ixtiyari sferik zonaya malik yarımkeçiricilər üçün onun ümumi ifadəsi tapılmışdır. Həm klassik, həm də ölçüyə görə kvantlanmış keçirici təbəqələrdə köçürmə hadisələrinin ardıcıl nəzəriyyəsi qurulmuşdur. Cırlaşmış keçirici təbəqələrdə mənfi maqnit müqaviməti kimi keyfiyyətcə yeni hadisənin varlığı haqqında fikir irəli sürülmüşdür. Klassik və kvantlayıcı maqnit sahələrində yerləşmiş ifratqəfəslərdə termomaqnit və qalvanomaqnit hadisələri tədqiq edilmişdir. Kvantlayıcı maqnit sahəsində maqnit müqavimətinin ossillyasiyalarına elektronun spininin təsiri araşdırılmışdır. Qeyri-dissipativ termomaqnit hadisələrinin, o cümlədən kvant ifratqəfəslərində termoelektrik hərəkət qüvvəsinin nəzəriyyəsi qurulmuşdur.

Yarımkeçiricilərdə, kvant məftilləri və kvant çuxurlarında optik hadisələrin xətti və qeyri-xətti nəzəriyyəsi inkişaf etdirilmişdir. Bu istiqamətdə yarımkeçiricilər və yarımmetallarda, həmçinin invers yarımkeçiricilərdə Raman səpilməsi, Faradey effekti və işığın ikifotonlu udulma hadisələri tədqiq olunmuşdur. Xarici elektrik və maqnit sahələrində olan çoxvadili yarımkeçiricilərdə cərəyan rəqslərinin dayanıqsızlıq nəzəriyyəsi qurulmuşdur.


Kafedra əməkdaşlarının aldıqları elmi nəticələr 250-dən artıq elmi iş səklində  “Физика твердого тела”, “Физика и техника полупроводников”, “Письма в ЖЭТФ”, “Физика низких температур”, Известие Вузов России "Физика", “Physica Status Solidi”, “J.Phys. Condensed Matter”, “Physica E: Low-Dimensional Systems and Nanostructures”, “ Nanotechnology”, "Philosophical Magazine Letters" kimi aparıcı xarici və yerli elmi jurnallarda dərc olunmuş, həmçinin xarici və respublika səviyyəli elmi konfranslarda məruzə edilmişdir.

Kafedranın mövzusu istiqamətində 4 monoqrafiya nəşr olunmuşdur:

1.Аскеров Б.М. - Теория явлений в полупроводниках. Изд-во Академии Наук Азербайджана, ССР, Баку, 1963, 128 с.
2.Аскеров Б.М.- Кинетические эффекты в полупро­вод­ни­ках. Изд-во "Наука", Ленинград, 1970, 304 с.
3.Аскеров Б.М. - Электронные явления переноса в полу­про­­водниках. Изд - во " Наука ", Москва , 1985, 318 с.
4.
Askerov B.M., - Electron Transport Phenomena in Semiconductors. World Skientific , Singapore New Jersey , London , 1994, 394 p.
Bu monoqrafiyalara orijinal elmi işlərdə, monoqrafiyalarda, dərs vəsaitlərində, həmçinin “ Физическая энциклопедия (Москва, Научное издательство "Большая Российская энциклопедия", 1998, т.5) э нциклопедический словарь "Физика твердого тела" (Киев, Наукова Думка, 1998) kimi ensiklopediyalarda çoxsaylı istinadlar vardır.
1974 -cü ildə professor B.M.Əsgərov "Кинетические эффекты в полупровод - никах" monoqrafiyasına görə Azərbaycan Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

1999-cı ildə  professor B.M.Əsgərova respublikanın “Əməkdar Elm Xadimi”  fəxri adı verilmişdir.

Kafedranin tədris fəaliyyəti

Fizika fakültəsində kafedra əməkdaşları tərəfindən ali təhsilin bakalavr pilləsi üçün "Klassik mexanika", "Termodinamika və statistik fizika" və "Bərk cisimlər fizikası" kimi ümumnəzəri kurslar tədris olunur. Bundan başqa  "Bərk cisimlər fizikası" ixtisası üzrə maqistr hazırlığı üçün aşağıdakı ixtisas kursları tədris edilir: "Kvant statistikası", "Səlt mühitlərin mexanikası və elektrodinamikası", "Bərk cisimlərin kvant nəzəriyyəsi", "Bərk cisimlərin optik xassələri", "Qrup nəzəriyyəsi və onun bərk cisimlər fizikasına tətbiqi", "İfratkeçiricilik və maqnetizm", "Yarımkeçiricilərdə dayanıqsızlıq nəzəriyyəsi", "Metallar və yarımkeçiricilər fizikası", "Nazik təbəqələr fizikası", "Yükdaşıyıcıların statistikası və bərk cisimlərdə köçürmə hadisələri", "Bərk cisimlər fizikasının seçmə məsələləri",  "Qeyri-taraz termodinamika".
1997-ci ildən hal-hazırkı dövrədək kafedrada, dissertasiyaları müvafiq şurada yüksək qiymətləndirilmiş, 32 maqistr hazırlanmışdır.

Kafedranın əməkdaşları tərəfindən bir sıra dərslik və dərs vəsaitləri nəşr edilmişdir ki, onlardan aşağıdakıları göstərmək olar: Əsgərov B.M. – Termodinamika və statistik fizika. Bakı Dövlət Universitetinin nəşriyyatı, Bakı, 2005, 632 səh. (azərbaycan və rus dillərində dərslik), Əsgərov B.M. – Bərk cisimlər nəzəriyyəsi. Bakı Dövlət Universitetinin nəşriyyatı, Bakı, 2001, 153 səh. (dərs vəsaiti),Ə.Q. Ağamalıyev  - "Klassik mexanika", Bakı, 1998, 229 səh. (dərs vəsaiti).

Beynəlxalq əlaqələr

Bərk cisimlər fizikası kafedrası uzun illər ərzində Rusiya, Ukrayna və Özbəkistanın aparıcı Ali məktəbləri və elmi mərkəzləri ilə beynəlxalq əlaqələr yaratmışdır ki, bunlardan M.V.Lomonosov adına Moskva Dövlət Universiteti, Leninqrad, Kazan, Çernovitsk və Səmərqnd Universitetləri, A.F.İoffe adına Fizika-Texnika İnstitutu (Sankt-Peterburq), Yarımkeçiricilər İnstitutunu (Novosibirsk, Kiyev) göstərmək olar. Bu elmi mərkəzlərin əməkdaşları Bakı Dövlət Universitetinin “Bərk cisimlər fizikası” kafedrasında mühazirə kursları oxumuş, elmi seminarların işlərində iştirak etmiş və dissertasiya işlərinin opponentləri kimi çıxış etmişlər. Qeyd etmək lazımdır ki, kafedra əməkdaşlarınin böyük əksəriyyəti əsasən Sankt-Peterburq, Moskva və Kazan şəhərlərində aspirantura təhsilini alıb, dissertasiya işlərini hazırlamışlar. “Bərk cisimlər fizikası” kafedrasının əməkdaşları İngiltərə, Russiya, Almaniya, İspaniya, Polşa, Yunanıstan, Türkiyə, İran, Avstraliya, ABŞ, Arqentina kimi ölkələrdə keçirilmiş beynəlxalq elmi konfransların işlərində iştirak etmişlər.

Bookmark and Share