Home Aze Ru Eng

Kosmik proqnoz

Kosmik Havanın Vəziyyəti və 19-21 may 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz
Kosmik havanın hazırki vəziyyəti
– Günəşin görünən diskində yeddi qrup ləkə mövcud olmuşdur. Günəşdə aktivlik aşağı səviyyədə saxlanmışdır. Günəş rentgen şüalanma seli əsasən C sinif səviyyəsində qalmışdır. 18/22:02-UTC-də baş vermiş M1/sf alışmasında tac kütlə atılması əlamətləri olmadığına görə bu alışma fon artımına səbəb ola bilməmişdir.   3014(N21E17, Eks/beta-qamma-delta) oblastında ləkələrin sahəsinin artması müşahidə olunmuşdur. Güclü yerdəyişmə müşahidə edilməmişdir.  Bu oblastda optik subalışmalar və zəif güclənmə və ya minimal C alışmalar olmuşdur. 3007(S22W61, Cso/beta) oblastı sakit və zəif parçalanmasını davam etdirmişdir. 3018 (S11E41, Axx/alpha) oblastı bipolyar konfiqrasiyasını itirmiş və dağılmaqda davam etmişdir. Digər oblastlar çox cüzi dəyişmişlər. Bir neçə zəif CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunsada onlar Yerə istiqamətlənməmişlər. Hazırda Yerə yönələn  CME müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -19-21 may 2022-ci il tarixləri üçün günəş aktivliyinin aşağı səviyyədə olacağı ehtimal olunur. 3014 oblastında davam edən alışmalar səbəbindən müəyyən ehtimalla M (M1-M2 zəif –orta radiokəsilmə) və çox kiçik ehtimalla X (R1-güclü radiokəsilmə) alışmalar ola bilər.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn 2 Mev enerjili elektron seli və enerjiləri 10 Mev olan proton seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur.

19-21 may tarixləri üçün enerjisi 2 Mev olan elektron seli normal səviyyədən yüksək səviyyəyə yüksələcəyi və enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrlərinin isə normal səviyyədə qalacağı proqnozlaşdırılır.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən çəkilən şəkillər CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsirinin azaldığını göstərmişdir.  Ümumi maqnit sahə induksiyası 3-7 nTl olmuş, Bz əsasən sabit qalmışdır. Günəş küləyinin sürəti 550 km/s -dən 435-500 km/s-ə azalmışdır.

19-21 may tarixləri üçün CH HSS təsiri ilə günəş küləyi parametrlərinin yüksək səviyyədə ola biləcəyi və həyacanlaşacağı ehtimal olunur. Digər CH HSS 20 may tarixinədək təsir edəcək, 21 may tarixindən azalmağa başlayacaqdır. 17 may tarixində baş vermiş CME- ilə əlaqədar keçid effektləri ola bilər.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyə ilə qərarlaşmamış səviyyə aralığında olmuşdur. CH HSS-in müxtəlif təsir effektləri səbəbindən 19-21 may tarixləri üçün geomaqnit sahənin qeyristabil səviyyə ilə sakit səviyyə aralığında olacağı ehtimal olunur. 21 may tarixində CH HSS təsiri azaldığına görə geomaqnit sahənin əsasən sakit, qeyristabil səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: 19 may 2022-ci il tarixində C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 35% və X sinif alışmalar üçün isə 15% -dir.

Kp əmsalı: 19-21 may 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.5 -       10 may 2022

Son M sinif alışma:   M1.1 -      18 may 2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 30 aprel 2022


Kosmik Havanın Vəziyyəti və 16-18 may
2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində Günəş aktivliyi orta səviyyədə olmuşdur. Ötən periodda ən böyük alışma limbdən şimal-şərq istiqamətdə 15/00:08 UTC-də baş vermiş M2 alışması olmuşdur. 3006 (S31W72, Bxo/beta), 3007 (S24W21, Ekc/beta), 3010 (S15E35, Dso/beta), 3011 (N16E40, Bxo/beta) və 3013 (S28E16, Axx/alopha) oblastları stabil olmuşlar. Yeni sıralanmış 3014 (N21E53, Cao/beta) və 3015 (N14E55, Dao/beta) oblastları sakit və stabil olmuşlar. Hazırda Yerə yönələn  CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -16-18 may 2022-ci il tarixləri üçün günəş aktivliyinin aşağı səviyyədə olacağı ehtimal olunur. Müəyyən ehtimalla R1-R2 (zəif təsirli) və çox kiçik ehtimalla R3 (güclü radiokəsilmə) ola bilər.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn 2 Mev enerjili elektron seli və enerjiləri 10 Mev olan proton seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur.

16-18 may tarixləri üçün enerjisi 2 Mev olan elektron seli  və enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrlərinin normal səviyyədə qalacağı proqnozlaşdırılır.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən çəkilən şəkillərdə CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsiri səbəbindən fon səviyyəsinə yaxın olmuşdur. Ümumi maqnit sahə induksiyası 14 nTl olmuş, Bz əsasən sabit qalmışdır. Bz qısa müddətli periodlarla -9 nTl olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti 570 km/s -ə çatmışdır.

16-18 may tarixləri üçün CH HSS təsiri ilə günəş küləyi parametrlərinin yüksək səviyyədə ola biləcəyi ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyə ilə aktiv səviyyə aralığında olmuşdur. CH HSS-in müsbət təsiri ilə 17-18 may tarixləri üçün geomaqnit sahədə qeyristabil səviyyənin sakit səviyyə ilə əvəz olunacağı ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: 12 may 2022-ci il tarixi üçün C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 35% və X sinif alışmalar üçün isə 10% -dir.

Kp əmsalı: 16-18 may 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.5 -       10 may 2022

Son M sinif alışma:   M2.3 -      15 may 2022

 

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 30 aprel 2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir.Bu dalğa uzunluqda Günəşdə olan şüalanmanın təsvirini almaq mümkün olmamışdır.

 




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.  



Şəkil 5SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.





Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 16-18 may 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.



Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

 

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

 

Kp=9, G5

 


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


Kosmik Havanın Vəziyyəti və 12-14 may
2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində Günəş aktivliyi  M (R1-zəif radiorabitə kəsilmə) alışmaları səbəbindən orta səviyyədə olmuşdur. 3007(S24E32, Ehc/beta-qamma-delta) oblastında ləkələrin sıxlaşması və maqnit selinin fırlanması  müşahidə olunmuşdur. Oblast qeyristabil olmuşdur və bir neçə C alışmalar vermişdir. 3004 (S13, L=326) oblastında 11/18:58 UTC-də M2.6 alışması və bununla eyni zamanda limbdə 3007 oblastında bir impulsiv optik subalışma müşahidə olunmuşdur. Hazırda Yerə yönələn  CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -12-14 may 2022-ci il tarixləri üçün M (R1-R2, nəzərə  alınmayacaq-zəif –radiorabitə kəsilməsi) alışmaları, günəş aktivliyinin orta olacağı ehtimal olunur. 12 may tarixi üçün X(R3 güclü) alışma ola bilər. 3006 oblastının sönməsi davam edərsə, günəş aktivliyi aşağı səviyyəyə enəcək, 13-14 may tarixləri üçün isə M alışmaların ehtimalı azalacaqdır.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur. 11/20:00 UTC-dən başlayaraq enerjiləri 10 Mev olan proton seli parametrləri yüksək həddə çatmışdır.

12-14 may tarixləri üçün enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrlərinin normal səviyyədə olacağı proqnozlaşdırılır. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrlərinin yüksək səviyyədə olması ilə əlaqədar S1(minor) günəş radiasiya qasırğaları ola bilər.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən çəkilən şəkillərdə CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsiri səbəbindən fon səviyyəsinə yaxın, planetlərarası maqnit sahəsi isə zəif həyacanlanmış halda olmuşdur. Ümumi maqnit sahə induksiyası 6-7 nTl, 11/12:00 UTC-dən başlayaraq artmış və 9-11 nTl olmuşdur. Bz əsasən cənuba istiqamətlənmiş, əvvəl -5 nTl, sonra artaraq -10 nTl olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti 265-285 km/s, 11/12:00 UTC-dən başlayaraq 320 km/s olmuşdur.

12 may tarixi üçün zəif həyacanlanmış günəş küləyi olacaqdır. Aparılmış analizlərin xətasına görə 10 may tarixində baş vermiş CME-in 13-14 may tarixlərinin sonu üçün keçid prosesində ola bilməsi ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyədə olmuşdur. 12-14  may tarixləri üçün geomaqnit sahənin əsasən normal səviyyədə-sakit olacağı proqnozlaşdırılır.13-14 may tarixləri üçün CME –in Yerin yaxınlığından keçəcəyi halda G1(nəzərəalınmayan) maqnit qasırğasının baş verməsi ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: 12 may 2022-ci il tarixi üçün C sinif alışmalar üçün 90%, M sinif alışmalar üçün 55% və X sinif alışmalar üçün isə 20% -dir.

Kp əmsalı: 12-14 may 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-2 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.5 -       10 may 2022

Son M sinif alışma:   M2.2 -      11 may 2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 30 aprel 2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir.Bu dalğa uzunluqda Günəşdə olan şüalanmanın təsvirini almaq mümkün olmamışdır.

 




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.  



Şəkil 5SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.





Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 12-14 may 2022-ci il tarixləri üçün 1-2 intervalında dəyişəcəkdir.



Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

 


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html




Kosmik Havanın Vəziyyəti və 05-07 may
2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində Günəş aktivliyi  M5 (R2-zəif radiorabitə kəsilməsi) alışmaları səbəbindən yüksək səviyyədə olmuşdur. 04/0019 UTC-də ilk M5(M5.3) alışması, sonradan bir neçə M1 alışması, 3004(S16W17, Dkc/beta-qamma) oblastında 04/08:59 UTC-də ikinci M5(M5.7/1b) alışması baş vermişdir. Bu oblastda sonradan həmçinin M1/1n və çoxlu C alışmaları baş vermişdir. Bu oblastın  sahəsinin genişlənməsi müşahidə olunmuş, oblastda sıralanması çətin olan mürəkkəb nöqtə qrupları yaranmışdır. 2999 (S21W67, Hsx/alfa) 3001 (S32W27, Hsx/alfa) oblastları sakit və stabil olmuşlar. Yerə yönələn digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -05-07 may 2022-ci il tarixləri üçün M (R1-R2, nəzərə  alınmayacaq-zəif –radiorabitə kəsilməsi) alışmaları ehtimal olunur. 3004 oblastının genişlənməsi səbəbindən Günəş aktivliyi davam edəcəkdir. R3 (güclü) və ya radiorabitənin yüksək şəkildə kəsilməsi halları ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron seli parametrləri 04/14:40 UTC-də yüksək həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur.

Enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrləri 05 may tarixi üçün yüksək səviyyədə, 06-07 may tarixləri üçün isə normal səviyyədə olacağı proqnozlaşdırılır. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrlərinin normal səviyyəyə uyğun olacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən çəkilən şəkillərdə CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsiri səbəbindən fon səviyyəsinə yaxın olmuşdur. Ümumi maqnit sahə induksiyası 4 nTl, Bz isə istiqamətini saxlayaraq +/-4nTl olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti 350-400 km/s olmuşdur.

05-07 may tarixləri üçün günəş küləyi parametrləri normal səviyyəyə uyğun olacağı ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyədə olmuşdur. 05-07 may tarixləri üçün geomaqnit sahənin normal səviyyədə-sakit olacağı proqnozlaşdırılır.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: 05 may 2022-ci il tarixi üçün C sinif alışmalar üçün 80%, M sinif alışmalar üçün 55% və X sinif alışmalar üçün isə 25% -dir.

Kp əmsalı: 05-07 may 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-2 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.1 -       03 may 2022

Son M sinif alışma:   M1.6 -      04 may 2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 30 aprel 2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir.Bu dalğa uzunluqda Günəşdə olan şüalanmanın təsvirini almaq mümkün olmamışdır.

 




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.  



Şəkil 5SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 18-20 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 2-4 intervalında dəyişəcəkdir





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

 

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

 

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


 




Kosmik Havanın Vəziyyəti və 28-30
aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində Günəş aktivliyi  aşağı səviyyədə olmuşdur. Bu period ərzində 2996 (N25L=66) oblastında 27/14:54 UTC-də ən güclü C7/2 alışması baş vermişdir. Bu SOHO/LASCO C2 koronoqrafında 27/15:05 UTC-də qeydə alınmışdır. Yerə yönələn komponentinin olub-olmamasını dəqiqləşdirmək üçün əlavə analiz və şəkillərə ehtiyac vardır. Digər oblastlarda cüzi dəyişiklik müşahidə olunmuşdur. Yerə yönələn digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -28-30 aprel tarixləri üçün günəş aktivliyinin yüksək səviyyədə olacağı, R1-R2 (nəzərəalınmayacaq-zəif) alışmaların baş verəcəyi ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron və proton seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur.

Enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrləri 28-30 aprel tarixləri üçün normal səviyyədə olacaqdır. 29 aprel tarixinədək enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrlərinin S1-minor səviyyəsinə yüksələcəyi ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən çəkilən şəkillərdə CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsirinin keçid xarakterində olmasını müşahidə olunmuşdur. Ümumi maqnit sahə induksiyası 5 nTl-dan pik həddə 12 nTl-ya yüksəlmiş, Bz istiqamətini saxlayaraq -5nTl olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti 400 km/s-dən 509 km/s kimi yüksəlmişdir.

28-30 aprel tarixləri üçün günəş küləyi parametrlərinin CH HSS təsiri nəticəsində hazırki vəziyyətdən aşağı olacağı ehtimal olunur. CH HSS təsiri nəticəsində isə 29 aprel tarixindən başlayaraq günəş küləyi parametrləri arta bilər.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə G1(mülayim) maqnit qasırğa səviyyəsində olmuşdur. Geomaqnit sahə CH HSS təsiri nəticəsində qeyristabil şəraitdə olacaq, qeyristabil haldan aktiv hala keçəcək və 28 aprel tarixindən G1(minor) səviyyəsində olacaqdır. 29 aprel tarixi üçün isə CH HSS təsiri  ilə G1 (mülayim) aktiv geomaqnit səviyyədə olacağı ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 25% və X sinif alışmalar üçün isə 5% -dir.

Kp əmsalı: 28-30 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-5 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.1 -       17.04.2022

Son M sinif alışma:   M4.4 -      17.04.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 15.04.2022





Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir.Bu dalğa uzunluqda Günəşdə olan şüalanmanın təsvirini almaq mümkün olmamışdır.

 




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.  



Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 18-20 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 2-4 intervalında dəyişəcəkdir





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

Kosmik Havanın Vəziyyəti və 25-27 aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnoz

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən sutka ərzində Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 2993 (N19W32, Dks/beta-qamma-delta) oblastında ötən period ərzində ən böyük: 24/04:12 UTC-də C3/Sf alışması vermişdir. Bundan sonra  alışma yaranmış və oblastdan cənub istiqamətdə tac dəliyi yaranmışdır.  Bu CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) SOHO/LASCO koronoqraf şəkillərdə müşahidə olunmuşdur. Lakin yaranan CME Yerə istiqamətlənməmişdir. 2994 (N14W27, Eki/beta-qamma) oblastı isə aktiv olmuş, bir neçə C alışma vermişdir. 2991 (S23W63, Axx/alpha), 2995 (N15E02, Hhx/alpha), 2996 (N26E15, Cao/beta), 2997 (N13E49, Bxo/beta) və 2998 (S19W01, Hax/alpha) oblastları sakit və stabil olmuşlar.

Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn CME müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -25-27 aprel tarixləri üçün günəş R1-R2 (nəzərə alınmayacaq-zəif) radiosiqnalların kəsilməsinə gətirən aktivlik nümayiş etdirəcəkdir. Aktivlik nəticəsində bu periodda R3 (güclü) radiosiqnalların kəsilməsi da ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin və enerjisi 10 Mev olan proton selinin parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

25-27 aprel tarixləri üçün elektron selinin və enerjisi 10 Mev olan proton selinin parametrləri fon səviyyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – planetlərarası maqnit sahəsi fon səviyyəsində olmuşdur. Ümumi maqnit sahəsi 6 nTl və daha kiçik olmuşdur. Bz komponenti çox az dəyişmişdir. CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri azaldığından günəş küləyi nisbətən artmışdır.

25 aprel tarixi üçün günəş küləyi parametrləri normal səviyyədə olacağı gözlənilir. Əks halda parametrlər 27 aprel tarixində normal şəraitə uyğun olacaqdır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyədə  olmuşdur. 25-27 aprel tarixləri üçün də geomaqnit sahənin sakit olacağı gözlənilir. CH HSS azalan təsiri nəticəsində 25 aprel günün ikinci yarısında qərarlaşmamış geomaqnit şərait ola bilər.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 95%, M sinif alışmalar üçün 40% və X sinif alışmalar üçün isə 10% -dir.

Kp əmsalı: 25-27 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X2.2 -       20.04.2021

Son M sinif alışma:   M3.4 -       22.04.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 15.04.2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.



Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir



Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.



Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 21-23 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html
https://mms.rice.edu/forecast.html


Kosmik Havanın Vəziyyəti və 21-23 aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən sutka ərzində 20/03:57 UTC-də baş vermiş X2(R3- radiosiqnalların güclü kəsilməsi) və 20/01:36 UTC-də baş vermiş M7 (R2-təsirli) alışmalar hesabına Günəş aktivliyi yüksək səviyyədə olmuşdur. Koronoqraf şəkillərdə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmuşdur. Mənbələrin yerləşməsinə görə onların Yerə yönəlməsi ehtimalı çox azdır. 2991 (S23W15, Hrx/alpha) oblastı daha çox parçalanmaya məruz qalmış və qeyriaktiv hala keçmişdir. 2994 (N13E25, Eki/beta-qamma) oblastı isə qarışıq maqnit konfiqurasiyasını saxlamışdır. Bu oblast 20/01:14 UTC-də M1/1n alışması vermiş və bir çox C, eləcədə M1 alışmaların mənbəyi olmuşdur. 2995 (N13E56, Hsx/alpha) oblastı az dəyişmiş və aktiv olmamışdır. Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn CME müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -23 aprel tarixi üçün günəş aktivliyinin aşağı səviyyədə olacağı ehtimal olunur. M sinif alışmalar baş verə bilər. X sinif alışmaların baş verməsi ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  yüksək olmuşdur. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

21-23 aprel tarixləri üçün elektron selinin parametrləri  yüksək olacağı ehtimal olunur. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrləri fon səviyyəsində olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-və davam edən CME təsiri müşahidə olunmuşdur.

Ümumi maqnit sahəsi 7 nTl –a çatmış, Bz komponenti periodun yarısında cənub istiqamətdə -5nTl dəyişmişdir. Günəş küləyi 520 km/s olmuş, sonradan 400 km/s-kimi azalmışdır.

Keçid effektləri nəticəsində 21 aprel tarixində günəş küləyi parametrləri orta səviyyədə olacaqdır. 22 aprel üçün fon səviyyəsinə enəcəkdir. CHHSS təsiri ilə 23 aprel tarixindən günəş küləyi mühiti parametrlərinın göstəriciləri arta bilər.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyə ilə qeyristabil səviyyə arasında olmuşdur. 21-22 aprel tarixlərində əsasən sakit və dayanıqsız geomaqnit şərait olacaqdır. 23 aprel tarixi üçün aktiv CH HSS təsiri nəticəsində geomaqnit sahənin dayanıqsız və aktiv periodlu səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 75% və X sinif alışmalar üçün isə 25% -dir.

Kp əmsalı: 21-23 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X2.2 -       20.04.2021

Son M sinif alışma:   M1.9 -       20.04.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 15.04.2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.



Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 21-23 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

Kosmik Havanın Vəziyyəti və 18-20 aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu


Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində Günəş aktivliyi  yüksək səviyyədə olmuşdur. 2994 (N13E66, Eho/beta) oblastında bu period ərzində 17/0334 UTC-də II tip  radioşüalanma (614km/s) – güclü X1 alışması və 17/033 UTC-də 10 sm dalğa uzunluqlu radioşüalanma baş vermişdir. 2993(N21E61, dho/beta) oblastında 17/02:11-UTC-də M1 alışması baş vermişdir. 2992(S32W76, Dso/beta) oblastında isə 17/2002 UTC-də M1/Sf və 17/2234 UTC-də II növ M4/Sf (837 km/s) alışmaları baş vermişdir. X1 alışması ilə bağlı alışma modelləşdirilmiş və bu modelə görə nəticə Günəş- Yer-xəttinuin şərqindən yan keçmişdir.

Kosmik hava proqnozu -18-20 aprel tarixləri üçün günəş aktivliyinin yüksək səviyyədə olacağı, M sinif alışmalar göslənilir. X sinif alışmalar isə ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  pik həddə olmuşdur. Proton seli parametrləri normal səviyyədə olmuşdur.

Enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrləri 18-20 aprel tarixləri üçün yüksək səviyyədə olacağı gözlənilir. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrləri fon səviyyəsində olacaqdır.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodda günəş küləyi parametrləri artmışdır. Günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-təsirinin artması müşahidə etmişdir.

18-20 aprel tarixləri üçün günəş küləyi parametrlərinin CH HSS təsiri nəticəsində hazırki vəziyyətdən daha bir az artacağı ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə CH HSS təsiri nəticəsində qeyristabil şəraitdə olmuşdur. 18 aprel tarixi üçün aktiv geomaqnit şərait, 19-20 aprel tarixləri üçün isə CH HSS təsiri  ilə qeyri stabil geomaqnit şərait olacaqdır.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 75 və X sinif alışmalar üçün isə 25% -dir.

Kp əmsalı: 18-20 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 2-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.1 -       17.04.2022

Son M sinif alışma:   M4.4 -      17.04.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 15.04.2022


Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.


Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir

Bu dalğa uzunluqda Günəşdə olan şüalanmanın təsvirini almaq mümkün olmamışdır.




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 18-20 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 2-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html




Kosmik Havanın Vəziyyəti və 14-16
aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən sutka ərzində Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 2988 (N14E22, Axx/alpha) oblastı sakit olmuş, parçalanma nümayiş etdirmişdir. 2989 (N18E60, Bxo/beta) oblastı həmçinin az dəyişmiş, sakit olmuşdur. ətən üç gün ərzində yaranan 2990(N16E47, Bxo/beta) kimi sıralanmış oblast aktiv olmamışdır. Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -14 aprel tarixi üçün günəş aktivliyi çox aşağı səviyyədə olacaqdır. 15-16 aprel tarixləri üçün aktiv oblastların qayıtması səbəbindən C sinif alışmaların olacağı ehtimal olunur.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  normal səviyyədə olmuşlar. Enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrləri 13/13:50 UTC-də pik həddə çatmışdır. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

14-16 aprel tarixləri üçün yüklü zərrəciklərin sel parametrlərinin normal səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – günəş küləyi parametrlərini ölçən DSCOVR peykindən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-və davam edən CME təsiri müşahidə olunmuşdur.

Ümumi maqnit sahəsi pik rəqəmə-11 nTl –a çatmış, sonradan 8 nTl-a kimi azalmışdır. Bz komponenti periodun yarısında şimal istiqamət almaqdan əvvəl cənub istiqamətdə -4nTl ilə -6 nTl aralığında dəyişmişdir. Günəş küləyi 500 km/s olmuş, sonradan 420 km/s-kimi azalmışdır.

11 aprel tarixində baş vermiş və 14 aprel tarixində Yerə çatacaq olan CME təsiri nəticəsində Günəş küləyi parametrlərinin artacağı ehtimal olunur. 15-16 aprel tarixlərdə bu davam edə bilər.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyə ilə qeyristabil səviyyə arasında olmuşdur. 11 aprel tarixində baş vermiş CME –nin 14 apreldə çatması nəticəsində G2 (zəif-orta) maqnit qasırğasının olacağı gözlənilir.15 aprel tarixi üçün davamedən CME effektləri nəticəsində G1(mülayim) maqnit qasırğanın qalacağı ehtimal olunur. 16 aprel tarixi üçün davamedən CME və aktiv CH HSS təsiri nəticəsində geomaqnit sahənin dayanıqsız və aktiv periodlu səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 15%, M sinif alışmalar üçün 1% və X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 14-16 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 2-6 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.3 -       30.03.2021

Son M sinif alışma:   M4.3 -       02.04.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp7(G3) – 10.04.2022

 

Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir



Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


 

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 14-16 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 2-6 intervalında dəyişəcəkdir.





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


Kosmik Havanın Vəziyyəti və 30mart - 01 aprel 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən sutka ərzində 2975 oblastında M sinfinə aid üç (29/01:11 UTC-də baş vermiş M2.2, 29/01:58 UTC-də baş vermiş M1.1, 29/09:38 UTC-də baş vermiş M1.0) alışmadan sonra Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. Bu oblast yenidən təşkil olunmasını nümayiş etdirmiş və ötən periodda nəzərə çarpan yerdəyişməsi olmuşdur. 2976(N14W03  Eko/beta-delta) 2978(S20E56? Dho/beta-qamma) oblastları aktiv olmuş, hər biri bir neçə C sinif alışma vermişdir. Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu -30 mart-01 aprel tarixləri üçün kiçik ehtimalla M sinif alışmalar (R1-R1 zəif-nəzərə alınmayacaq-zəif radiokəsilmə) baş verəcəyi proqnozlaşdırılır.  31 mart tarixi günün ilk yarısı üçün 28 mart tarixində baş vermiş CME –nin, M alışması prosesinlərindən sonra baş vermiş hadisələrlə birləşəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  normal səviyyə ilə zəif səviyyə arasında, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. 30 mart-01 aprel tarixləri üçün enerjisi 2 Mev olan elektron seli parametrləri zəif səviyyədən yüksək səviyyəyə yüksələcəkdir. Bu, 28 mart tarixində baş vermiş CME-nin 31 mart-01 aprel tarixlərində yaradacağı effektlərlə bağlıdır. Enerjisi 10 Mev olan proton seli parametrləri S1(minor) səviyyəsində olacaq, sonradan 30 mart-01 aprel tarixlərində S1(minor) ehtimalı ilə normal səviyyəyə qayıdacaqdır.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ölçülən günəş küləyi parametrləri CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri və 25 mart tarixində baş vermiş CME nəticəsində yüksək səviyyədə qalmaqdadır. Ümumi maqnit sahəsi 4 nTl olmuş, Bz komponenti +/-5 nTl aralığında qiymət almışdır. Ötən günün ikinci yarısında Günəş küləyinin orta sürəti 425 m/s olmuşdur.

30 mart tarixi üçün HSS və CME təsirləri çox zəif olmaqla azalacaqdır. 30 mart günün sonu və 31 mart günün  ilk saatlarından başlayaraq 28 mart tarixində baş vermiş CME təsiri ilə günəş küləyi mühiti nəzərə çarpacaq dərəcədə normallaşacaqdır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – Ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit olmuşdur. 30 mart tarixi üçün sakit geomaqnit sahə proqnozlaşdırılır. 28 mart tarixində baş vermiş CME və aktiv CH HSS təsiri ilə 30 mart 2022-ci il tarixində günün sonu üçün G1(nəzərə alınmayacaq zəif-mülayim) aktiv geomaqnit sahə gözlənilir. 31 mart tarixində günün əvvəlindən CME –in əsas hissəsinin gün ərzində Yerə təsir edəcəyini nəzərə alnmaqla-G3(orta) olmaqla (G4(böyük) ehtimalı ilə) daha güclü geomaqnit sahə gözlənilir.  CME effektləri saxlanacağı üçün 01 aprel tarixində G2(sakit-zəif) maqnit qasırğa proqnozlaşdırılır.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 99%, M sinif alışmalar üçün 50% və X sinif alışmalar üçün isə 10% -dir.

Kp əmsalı: 30 mart-01 aprel 2022-ci il tarixində Kp əmsalı 2-7 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.6 -       29.03.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp6(G2) – 14.03.2022





Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.

 




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.


Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir



Şəkil 4.
Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 30 mart 01 aprel 2022-ci il tarixləri üçün 2-7 intervalında dəyişəcəkdir.




 


Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

 

https://mms.rice.edu/forecast.html


Kosmik Havanın Vəziyyəti və 17-19 mart 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Günəş aktivliyi 15/22:46 UTC-də baş vermiş M alışmanın sönən  fazası səbəbindən aşağı səviyyədə olmuşdur. Lakin 15/23:25 UTC-də C sinif alışmalar baş vermişdir. Bundan sonra aşağı C alışma səviyyəsində rentgen şüaları seli yaranmış və 16/00:20- UTC-də bu şüalanma B sinif səviyyəsinə enmişdir. 2965 (N24W30, Fi/beta-qamma) oblastı parçalanmışdır. Oblastın ümumi dayanıqsızlığı azalmış, 16 martv tarixdə baş vermiş M və C sinif alışmalardan sonra aktiv olmamışdır.

2967(N18E05, Hrx/alpha) parçalanmağa davam etmiş, əsasən stabil olmuşdur. SOHO LASCO C2 də 16/13:36 UTC-də CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) müşahidə olunmuşdur. İlkin analizlər göztərmişdirki, CME STEREO A kosmik peykinə tərəf yönəlmiş istiqamətdədir. Lakin CME -nin geniş komponenti onun 19 mart tarixində Yerə çata biləcəyini ehtimal etməyə imkan verir. Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır

Kosmik hava proqnozu -ilk növbədə 2965 oblastında 17 -19 mart tarixləri üçün  kiçik ehtimalla baş verə biləcək M sinif alışmalar (R1-R1 zəif-radiokəsilmə) hesabına Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olacaqdır.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  normal səviyyə ilə zəif səviyyə arasında, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri nəticəsində 17-19 mart tarixlərində enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrləri zəif-normal səviyyədə olacaqdır.. Proton seli parametrlərinin bütün period ərzində fon səviyyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ölçülən günəş küləyi parametrləri onun zəif rejimdə olduğunu göstərir. Ümumi maqnit sahəsi 3-5 nTl arasında olmuş, Bz komponenti sabit qalmışdır. Günəş küləyinin sürəti 400-435 km/s arasında dəyimişdir.

Günəş küləyinin zəif səviyyədə olması 17 mart tarixində də davam edəcəkdir. 13 mart tarixində baş vermiş CME təsirindən 17 mart günün sonu və 18 mart tarixlərində günəş küləyi mühitini dəyişəcəkdir. İstənilən həyacanlaşmaya baxmayaraq son nəticədə təsir azalacaq. Bu gün baş vermiş CME təsiri nəticəsində 19 mart tarixində CME günəş küləyi yerətrafı orbitə çata biləcəyi ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu - Geomaqnit sahə sakit olmuşdur. 17 mart tarixində günün çox hissəsində geomaqnit sahə sakit olacaqdır. CME-nin yaxınlaşması nəticəsində günəş küləyi parametrlərnin dəyişmə ehtimalı vardır. 17 mart günü sonu və 18 mart tarixlərində dəyişkən şərait ola bilər.19 mart günün əvvəlində sakit şərait gözlənilir. 19 mart tarixində  idarəolunmayan geomaqnit şərait ola bilər. Əlavə məlumat üçün daha çox informasiyanın təhlil olunmasına ehtiyac vardır.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 60%, M sinif alışmalar üçün 15% və X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 17-19 mart 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ...B9, C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.3 -       15.03.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp6(G2) – 14.03.2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 17-19 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.


Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 17-19 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 17-19 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


Kosmik Havanın Vəziyyəti və
14-16 mart 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. Yalnız C sinif kusurları müşahidə dolaylı. 2965 (N24E09, Fki/beta) oblastı parçalanan meylli, aralıq vəziyətdə olmuşdur. Yeni qeydə aliz 2968 (S21E43, Axx/alfa) oblastı heç bir effektlə maraqlı olmamışdır. Digər oblastlar ya zəif, ya da parçalanma halında olmuşlar.

Heç bir fəallıq göstərməyən 2962 oblastında 11 mart 2022-ci il tarixdə 20:55 UTC-də baş verən davamedici C3.1 doğumlu kuş neçə saat davam etti. Həmin vaxt asimmetrik CME (Koronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atıl) 600 km/s-sürətlə kosmosa buraxılmış və onun Yerə çatması çox böyük ehtimala malik olmuşdur. Bu səbəbdən 13 mart tarixində geomaqnit sahə G2 səviyyəsində (Kp = 6_ maqnit qasırğa müşahidəildidir.

Hazırda mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönələn CME (Koronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atım)- müşahidə olunmamış. CME ilə əlaqəli şəkil LASCO C2-də 13/12:12 UTC-də müşahidə olunmuşdurki, bu CME-nin Yerə yönəlməsi ehtimalı çox azdır.

Kosmik hava proqnozu –qarşıdakı periodda Günəş aktivliyinin aşağı yön, 14-16 mart tarixlərdə müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R1 zəif-radiokəsilmə) alışmalar baş verəcəyi gözləilirn.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri normal səviyyə ilə zəif səviyyə, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. CH HSS (Coronal Hole Yüksek Hızlı Akış- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri nəticəsində 14-16 mart tarixlərində tarihi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrləri zəif-normal səviyyədə olacaqdir. CME aktivliyi nəticəsində elektronlar selinin 16 mart tarixində yüksək səviyyədə gözselənilir. Proton seli parametrlərinin bütün dönemi ərzində fon səviyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu – 13/10:07 UTC-də L1- nöqtəsində (Günəşlə planetin cazibə qüvvələrinin tarazlaştışı nöqtələrdən eder. Bu nöqtə Günəşlə Yer yerləşir) ümumi maqnit sahəsində planetlərarası itələnmə müşahidə olunana qədər Günəş küləyi parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur. Günəş küləyinin zərbə dalğası keçdikdən sonra günəş küləyinin sürəti 350 km/s-dən kəskin olaraq 600 km/s-. kimi artmış, sonra isə 485 km/s-də qərarsaldır. Ümumi maqnit sahəsi 3-25 nTl arasında artmış, Bz komponenti dəyişkən, sonda cənuba istiqamətlənməklə -24 nTl olmuşdur. sonunda Günəş küləyinin sürəti 400 km/s –də qərarsaldır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyəti və proqnozu – 13/10:07 UTC-də zərbə dalğasından sonra geomaqnit sahədə qəfləti geomaqnit impuls müşahidə olunmuşdur. Bu zaman Wingst maqnitometri (Almaniyanın şimalında Aşık Sakson ştatında Wingst şəhərində rəsədxanada yerləşdirildi maqnitometr ölçü ölçüsü) 13/10:52 UTC-də maqnit sahəsi induksiyası 33 nTl meylini müşahidədir. Geomanit sahənin aktivliyi G1-G2 (nəzərə alındıyan-zəif) maqnit qasırga sıviyyəsinə gəlmişdir.

Gözlənilən CME təsiri ilə 14 mart tarixində zəif və nəzərə aldıyan (G1-G2) maqnt qasırğalar, 15 mart tarixində G1(nəzərə aldıyan) maqnit qasırğa müşahidə oluna bilər. 16 mart tarixində geomaqnit sahədə normal səviyyənin bərpasi, bu səbəbdən geomaqnit sahənin sakit səviyyə ilə qeyristabil səviyyə arasında şey gözlənilir.

Günəşdə doğumlular baş vermə ehtiə: C siniflar üçün %75, M sinifler üçün %25 və X sinifφφ üçün isə %5 -dir.

Kp əmsalı: 14-16 mart 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 2-6 intervalinda dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta vəs yükək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə azası öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA (Speace wezther tahmin merkezi ulusal okyanus ve atmosferik yönetim -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Kusurları: A və B sinif kusurlarına sakit, C sinif zəif, M sinif güclü, X sinifφφlar əsasφlar zfidir. Hər sinifφφ 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: A1, A2,..., A9, B1, B2, ... B9, C1, C2,..., C9. X sinif kusurları növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və dahas yük yükəklar "süper X sinif günəşleri" adlarını.

A və B siniflar günəş fonnda minimum və maksimum səviyyələrə uyğun gəlir və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinifφφφlar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğalar mızrak əngəlləyə bilir və hətta pozulna gətirir. Orta M sinif kusurları günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinifφφφ isə CME yarada bilər. Bu, M alışılar günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindənsınıdırdır.

X sinif kusurları ən böyük və güclülerdir. Bu sinif kusurları ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif akıtmalar yerin gün olan səthində radiodalğalar emisyonna olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək-ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin baş kaynak vermiş olarsa, bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Oğul X sinif kusur: X1.0 - 28.10.2021

Oğul M sinif kusur: M1.4 - 11.03.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 13.03.2022


Şəkil 1.
Şəkildə ionınatsal dəmirin şüaaklığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa olan onu 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştırma göstərildidir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 14-16 mart 2022-ci il tarixləri üçün 2-6 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 14-16 mart 2022-ci il tarixləri üçün 2-6 intervalında dəyişəcəkdir. 




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 14-16 mart 2022-ci il tarixləri üçün 2-5 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 10. Günəş və Yer sistemi üçün Laqranj nöqtələri





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html





Kosmik Havanın Vəziyyəti və
10-12 mart 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti –Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 2962 (N27E05, Axx/alpha)2963 (S18, L=006) oblastları parçalanmışdır. 2964 (S19W41, Dso/beta) oblastı genişlənmiş, son vəziyyətini saxlamışdır. 2964 oblastının qarşısında 2966 (S25W48, Bxo/beta) oblastı yaranmış, lakin sakit olmuşdur. 2965 (N23E60, Eki/beta) oblastı bir neçə C1 alışması vermişdir. Digər oblastlarda dəyişiklik hiss olunmamışdır.

Mövcud koronoqraf şəkillərdə Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –qarşıdakı periodda Günəş aktivliyinin aşağı olacağı, 12 mart tarixinədək müəyyən ehtimalla C və M sinif (R1-R1 zəif-radiokəsilmə) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri  09/15:00-UTC-də pik həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri nəticəsində 11 mart tarixinədək enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrləri yüksək olacaqdır. 12 mart tarixindən isə normal səviyyəyə enəcəkdir. Proton seli parametrlərinin fon səviyyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu –DİSCOVR kosmik aparatının köməyi ilə ölçülmüş Günəş küləyi parametrləri fon səviyyəsinə yaxındır. Ümumi maqnit sahəsi 1-4 nTl arasında dəyişmiş, Bz komponenti isə demək olarki, dəyişməz qalmışdır. Günün sonunda günəş küləyinin sürəti 400 km/s qərarlaşmışdır.

11 mart tarixinədək günəş küləyi mühiti normal səviyyədə olacaqdır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – geomaqnit sahə ötən sutka ərzində ayrı- ayrı periodlarda qeyristabil, ümumiyyətlə isə sakit səviyyədə olmuşdur. 10 mart tarixinədək geomaqnit sahə ümumən sakit olmuşdur. 10 mart günün sonu və 11 mart tarixlərində, 06 mart tarixində baş vermiş CME təsirindən geomaqnit sahə aktiv hala keçə bilər.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 45%, M sinif alışmalar üçün 10% və X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 10-12 mart 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       02.03.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 06.03.2022


Şəkil 1.
Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.



Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 10-12 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 10-12 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 10-12 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.



Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html



03 - 05 mart 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Havanın Vəziyyəti və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti –Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 02/19:34 UTC-də 2958 (N20E24, Bxo/beta) oblastında  M2/1b alışması müşahidə olunmuşdur. Oblast bir neçə tam formalaşmamış beta –maqnit konfiqurasiyaya malik ləkələrdən ibarət olmuşdur. Çox ehtimal ki, CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) məhz bununla əlaqədar yaranmışdır. Onun ehtimal olunan yaxınlaşacaq komponentinin təyini üçün  analizlərin aparılması davam edir. 2957 (S15E07, Eai/beta-gamma) oblastında bir neçə ləkələr yaranmışdır. Kəsişən ləkələr böyümə əlamətlərini göstərmişdir. Bu oblastda 02/09:42 UTC-də C3/Sf alışması baş vermişdir. Digər oblastlar ya stabil olmuş, ya da parçalanma mərhələsində olmuşlar.

Mövcud koronoqraf şəkillərdə Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –qarşıdakı periodda Günəş aktivliyinin aşağı olacağı, müəyyən ehtimalla C və M sinif (R1-R1 radiokəsilmə) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron seli aşağı səviyyədə, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- aktiv olarsa, qarşıdakı period ərzində enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrlərinin 05 mart tarixinədək aşağı səviyyədən yüksək səviyyə arasında olacağı gözlənilir. Proton seli parametrlərinin isə fon səviyyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu –DİSCOVR kosmik aparatının köməyi ilə ölçülmüş Günəş küləyi parametrləri fon səviyyəsinə yaxındır. Ümumi maqnit sahəsi 4-6 nTl arasında dəyişmiş, Bz sabit qalmışdır. Günün sonunda günəş küləyinin sürəti 420 km/s qərarlaşmışdır.

04 mart tarixinədək günəş küləyi mühiti normallaşacaqdır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyədə olmuşdur. 03-04 tarixləri üçün sakit geomaqnit şərait olacaqdır. 04 mart tarixində günün sonu  üçün isə CH HSS yaxınlaşması gözlənilir. 05 mart tarixi üçün qərarlaşmamış aktiv geomaqnit şərait olacağı ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 80%, M sinif alışmalar üçün 35% və X sinif alışmalar üçün isə 5% -dir.

Kp əmsalı: 03-05 mart 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       02.03.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) - 22.02.2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 03-05 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 03-05 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 03-05 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html
https://mms.rice.edu/forecast.html





28 fevral - 02 mart 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Havanın Vəziyyəti və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti –Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. Yeni 2957(S13E57, Bxo/beta) oblastından 27/06:26 UTC-də C1/Sf alışması müşahidə olunmuşdur. Bu oblast diskdə 24 saat ərzində meydana gəlmişdir. 2954 (N17W20, Hsx/alpha)2955 (N15W10, Hsx/alpha) oblastları sakit  və stabil olmuşlar. Bu period ərzində daha bir yeni 2956 (N25E19, Axx/alpha) oblastı yaranmışdır ki, bu oblast da sakit və stabil olmuşdur. Mövcud koronoqraf şəkillərdə Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –28 fevral-02 mart tarixləri üçün Günəş aktivliyinin çox aşağı olacağı, müəyyən ehtimalla C sinif alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron seli aşağı səviyyədə, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. Qarşıdakı period ərzində enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrlərinin aşağı səviyyədən pik səviyyəyə yüksələcəyi, proton seli parametrlərinin isə fon səviyyəsində qalacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu –DİSCOVR kosmik aparatının köməyi ilə ölçülmüş Günəş küləyi parametrləri CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsirindən əvvəl CİR (Co-rotating Interaction Region -qarşılıqlı təsirin birgə fırlanma oblastı)–in olacağını göstərmişdir.  17/00:00 UTC-dən sonra ümumi maqnit sahəsi artmış, 27/06:31 UTC-də pik həddə, 14 nTL-a yüksəlmişdir. Təqribən bu vaxtda maqnit sahəsinin Bz komponenti -13 nTl olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti təqribən 360 km/s-dən başlayaraq artmış, 27/20:31 UTC-də pik qiymətə 532 km/s- ə yüksəlmişdir. Qarşıdakı periodda günəş küləyi parametrləri yüksək səviyyədə olacaqdır. Periodun sonu üçün parametrlərin fon səviyyəsinə qayıtması gözlənilir.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri ilə ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyə ilə aktiv səviyyə arasında olmuşdur.

28 fevral -01 mart tarixlərində geomaqnit şərait əsasən sakit səviyyə ilə aktiv səviyyə arasında olacaqdır. 02 mart tarixi üçün CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri zəiflədiyindən geomaqnit şəratitin sakit səviyyə ilə dayanıqsız səviyyə arasında olacağı gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 30%, M sinif və X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 24-26 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       15.02.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) - 22.02.2022


Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir





Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 28 fevral -02 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 28 fevral -02 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-5 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 28 fevral -02 mart 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5


https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html



24-26 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Havanın Vəziyyəti və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti –Günəş aktivliyi çox aşağı səviyyədə olmuşdur. 2935(N17W18, Bxo/beta), 2954(N17E31, Hsx/alfa)2955(N15E44,Cso/beta) oblastları stabil olmuşlar.   Mövcud şəkillərdə Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –24-26 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin çox aşağı olacağı, 26 fevral tarixinədək müəyyən ehtimalla C sinif alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron seli normal səviyyə ilə aşağı səviyyə arasında, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur. Qarşıdakı periodda enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axını parametrləri yüksək səviyyədə və ya ona yaxın səviyyədə, proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olacaqdır.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu -Günəş küləyi parametrləri müsbət qütblü CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri ilə nominal səviyyəyə uyğun qiymətlərə qayıdır. Günəş küləyinin sürəti 500 km/s-dən 475 km/s kimi azalmış, ümumi maqnit sahəsi isə 8 nTl olmuşdur. Bz dəyişməmişdir. Günəş küləyi 24-25 fevral tarixlərində fon səviyyəsində olacaqdır. 26 fevral tarixindən sonra digər CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-Yerətrafı mühitə təsir edə bilər.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit səviyyədə olmuşdur.

25 fevral tarixinədək əsasən sakit geomaqnit şərait gözlənilir. 26 fevral tarixində, günün ikinci yarısından sonra CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- yaxınlaşması nəticəsində qeyristabil geomaqnit vəziyyət ola bilər.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 15%, M sinif alışmalar üçün  1%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 24-26 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       15.02.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) - 22.02.2022



Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 24-26 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 24-26 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir. 



Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 24-26 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-2 intervalında dəyişəcəkdir.


Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


21-23 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Havanın Vəziyyəti və Proqnozu


Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Çox ehtimal ki, 2954(N18E72) oblastında 20/04:07 UTC-də baş vermiş C5 alışmasında sonra, günəş aktivliyi çox aşağı səviyyəyə düşmüşdür.  STEREO B EUVİ 195 –(Solar TErrestrial RElations Observatory Extreme Ultraviolet image Behind- Günəş Yer əlaqələri Rəsədxanası, arxa ultrabənövşəyi şəkil) -dən alınan şəkillər, şimal qərb limbdə ikinci belə qrupun olduğunu təsdiqləyir. 2935(N17E22, Bxo/beta) oblastı nisbətən genişlənmiş, eyni zamanda 2948(S27W24,Cso/beta) oblastının aktivliyi zəifləmişdir. 2952(S24E29, Axx/alfa) oblastı stabil qalmışdır. Mövcud şəkillərdə Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –21-23 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin çox aşağı olacağı, müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R2 /zəif-radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron və proton selinin parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

Enerjisi 2 MeV-dən çox elektron axınının HSS təsiri səbəbindən 21-23 fevral tarixlərində orta-yüksək səviyyələrə qayıtması gözlənilir. Növbəti üç gün ərzində 10 MeV-dən çox proton axınının fon səviyyələrində və ya ona yaxın olacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu -Günəş küləyi parametrlərinin qiyməti günəş sektorunun sərhəd keçidini və növbəti CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) effektlərinin yaranacağını göstərir. Günəş küləyinin sürəti 460 km/s olmuş, sonra isə 480-555 km/s aralığında dəyişmişdir.  Maqnit induksiyasının Z komponenti +8/-11 nTl intervalında, ümumi maqnit sahəsi isə 1-12 nTl aralığında olmuşdur.

CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- təsiri davam etdiyi üçün fevralın 21-22-də Günəş küləyi parametrlərinin artmaqda davam edəcəyi gözlənilir. Fevralın 23-də HSS şərtlərinin yavaş-yavaş nominal səviyyələrə enəcəyi ehtimal olunur.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində geomaqnit sahə CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)- aktivliyi nəticəsində sakit şəraitlə G1(Minor) qasırğa şəraiti arasında dəyişmişdir.

21 fevral tarixlərində günəş küləyi atmosferində sakit geomaqnit şərait gözlənilir. CH HSS aktivliyini saxladığı üçün 22-23 fevral tarixlərində geomaqnit şərait sakit şəraitlə dayanıqsız şərait arasında olacaqdır.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 60%, M sinif alışmalar üçün  10%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 21-23 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       15.02.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) - 20.02.2022




Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.


Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir





Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 21-23 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




 

Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 21-23 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 21-23 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


17-19 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Havanın Vəziyyəti və Proqnozu


 

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Ötən period ərzində günəş aktivliyi çox aşağı səviyyəyə qayıda bilmişdir.  2941 (N23W83, Dao/beta) oblastının görünən diskdən kənarlaşa bilməsinə baxmayaraq, alışmalar verə biləcək ehtimala malikdir. 2943 (S21W52, Cro/beta) oblastının qərb istiqamətdə yerdəyişməsinə və bir neçə oblastda liderlərin yaranmasına baxmayaraq bu oblast aktivliyini saxlaya bilmişdir. 2946 (S09E04, Hrx/alfa) oblastı stabil və sakit olmuşdur.  2947 (N15W77, Bxo/beta) oblastı da görünən diskdən yerini dəyişmiş və stabil qalmışdır. 2948 (S28E36, Dao/beta) oblastı period ərzində dəyişikliyə məruz qalmış, əlavə aralıq və son ləkələr, beta-qamma maqnit konfiqurasiya yarada bilmişdir. Genişlənməsinə və maqnit yüksəlişinə baxmayaraq bu oblast sakit olmuşdur.  2949 (N24W12, Cro/beta) oblastının təkamülü zəif, sakit olmuşdur. LASCOSTEREO koronoqraf şəkillərində 15/22:12 UTC-də CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmuşdur. Bu şəkil aydın və cəlbedici görünsədə, artıq keçmiş hadisə kimi qeydə alınmış və Yerə heç bir təsiri gözlənilmir. Mövcud şəkillərdə digər CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –17-19 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin çox aşağı olacağı, müəyyən ehtimalla C sinif alışmaların və çox az ehtimalla M sinif (R1-R2 /zəif-radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri 16/16:30- UTC-də daha bir pik həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur.

Qalıq CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) effektlərinin təsiri nəticəsində qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin 17-19 fevral 2022-ci il tarixləri üçün  pik həddə olacağı və proton seli parametrlərinin isə normal səviyyədən çox az artacağı ehtimal olunur.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - Günəş küləyi parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur. Planetlərarası maqnit sahəsinin intensivliyi isə 3-7 nTl intervalında, Bz-isə +3/-6nTl arasında dəyişmişdir. Günəş küləyinin orta sürəti 350 km/s olmuşdur.

17-18 fevral tarixləri üçün günəş küləyi parametrlərinin fon səviyyəsində olacağı gözlənilir. 19 fevral tarixində CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)-dən əvvəl CİR (Co-rotating Interaction Region -qarşılıqlı təsirin birgə fırlanma oblastı) gözlənilir. Günəş küləyinin artması gözlənilir.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit və ya qeyristabil olmuşdur.

16-18 fevral tarixlərində günəş küləyi atmisferində sakit geomaqnit şərait gözlənilir.19 fevral tarixində CİR/CH HSS Yerə çatdığı zaman G1-Minor maqnit qasırğası nəticəsində geomaqnit sahənin qeyristabil şəraitlə aktiv şərait arasında olacağı ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 65%, M sinif alışmalar üçün  15%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 17-19 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma:   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       15.02.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) - 11.02.2022


Şəkil 1.
Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.

 



Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.





Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 17-19 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 17-19 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-5 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 17-19 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

 

14-16 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti 2941 (N24W54, Fki/beta-qamma) oblastında C sinif alışmalar hesabına Günəş aktivliyi aşağı səviyyyəyə düşmüşdür. Bu oblastda 13/21:42 UTC-də ən böyük C7/Sf alışması baş vermişdir.  2941 oblastı aralıq nöqtələrdə genişlənmiş, 2945 (S21W62, Bxo/beta)2946 (S08E39, Cso/beta) oblastları isə heç bir aktivlik göstərməmişlər. Qərb limbdən kənarda bir neçə CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)-müşahidə olunsada, onların geoeffektiv olmayacağı ehtimal edilir.

Kosmik hava proqnozu –14-16 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin aşağı olacağı, 2941 oblastında müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R2 /zəif-radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri 13/18:55- UTC-də pik həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur.

CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin 14-16 fevral 2022-ci il tarixləri üçün  pik həddə çatacağı və proton hadisələrinin isə normal səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - Günəş küləyi CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri altında olmuşdur. Günəş küləyinin sürəti 550 km/s-dən 490 km/s-ə enmiş, planetlərarası maqnit sahəsinin intensivliyi isə 2-7 nTl intervalında  dəyişmişdir. Bz-isə +/-6nTl arasında dəyişmişdir.

HSS zəiflədiyi üçün Günəş küləyi parametrləri  14 fevral 2022-ci il tarixində də azalacaqdır. 15-16 fevral tarixləri üçün Günəş küləyi parametrlərinin normallaşması gözlənilir

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində geomaqnit sahə sakit vəziyyətlə aktiv vəziyyət arasında olmuşdur.

14-16  fevral tarixlərində zəifləyən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində geomaqnit sahə sakit hal ilə dayanıqsız hal arasında olacaqdır.

15-16 fevral tarixləri üçün sakit geomaqnit şərait gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 75%, M sinif alışmalar üçün  25%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 14-16 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma-   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.4 -       12.02.2022

Son maqnit  qasırğa: Kp5(G1) – 11.02.2022


Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir



Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.


Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 14-16 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

 




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 14-16 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 14-16 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html


10-12 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – Son sutka ərzində Günəş aktivliyi aşağı səviyyyədə olmuşdur. 2939 (S18W60, Cso/бета) oblastı parçalanmağa davam etmiş, çoxlu sayda aralıq ləkələri itirmiş,  buna baxmayaraq 09/17:36  UTC-də  C5/Sf  alışması yarada bilmişdir. 2940(N16W60, Dao/beta) oblastında lider nöqtələrdə parçalanma müşahidə edilmiş, bütün keçən period ərzində sakit və əsasən qeyriaktiv olmuşdur. 2943(S18E33, Axx/alpha) oblastı parçalanmağa davam etmiş və son sutka ərzində aktiv olmamışdır. 2941(N24W05, Eki/beta) oblastında aralıq nöqtələrdə kiçik yerdəyişmələr müşahidə olunmuşdur. Bu oblastda 15:30 UTC-də C1, 19:39-UTC-də C3 alışması baş vermişdir. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) C2 və digər koronoqraf təsvirlərində Yerə yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)-müşahidə olunmamışdır.

Kosmik hava proqnozu –10-12 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin aşağı olacağı, görünən diskdə mövcud olan və yuxarıda qeyd edilən alışmalar səbəbindən müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R2 /zəif-radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri 15:50- UTC-də yeni pik həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur.

06 fevralda baş vermiş CME nəticəsində bir dəyişiklik olmazsa, qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin 10-12 fevral 2022-ci il tarixləri üçün  pik həddə və proton hadisələrinin normal səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - DSCOVR (Deep Space Climate Observatory - Günəşi və Yeri müşahidə edən kosmik aparat) peykinin cihazlarının vasitəsi ilə ölçülən günəş küləyi mühitini göstərən paranetrlər ötən sutkanın əvvəlində fon səviyyəsində olmuş, günəş küləyinin sürəti 400 km/s, planetlərarası maqnit sahəsinin intensivliyi isə 3-4 nTl intervalında  dəyişmişdir. 09/2010 UTC-dən başlayaraq günəş küləyinin sürəti 385 km/s-dən 420 km/s-ə yüksəlmiş, maqnit sahə intensivliyi 3nTl-dan 7nTl -ya qədər artmışdır. İnduksiyanın Z komponenti Bz 2nTl və -2nTl intervalında, günəşdən gələn zərrəciklər selinin sıxlığı isə hiss olunacaq qədər dəyişmişdir. Bu çox ehtimal ki, 06 fevral tarixində baş vermiş CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)-nin təsirinin Yerə çatması ilə əlaqədardır.  Bu təsirdən sonra günəş küləyinin sürəti 400-420 km/s intervalında stabilləşmiş, ümumi maqnit sahəsi 10nTl olmuş, Bz-isə +/-3nTl arasında dəyişmişdir.

CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması) effektlərinin davam etməsi səbəbindən Günəş küləyi parametrlərinin normallaşma prosesi 10 fevral tarixinədək davam edəcəyi, 11 fevral tarixində dəyişməyəcəyi ehtimal olunur. 12 fevral tarixindən etibarən CME-nin təsirinin azalacağı gözlənilir.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən sutka ərzində geomaqnit sahə sakit olmuşdur.

10-12  fevral tarixlərində davam edən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində geomaqnit sahənin aktiv hala keçəcəyi, 10 fevral tarixində 06 fevral tarixində baş vermiş CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)- səbəbindən G1 (minor) maqnit qasırğası olacağı ehtimal olunur. 10 fevral tarixində də aktiv şərait və dayanıqsız hal müşahidə olunacaqdır. CME davam etdiyindən bu zaman G1(çox zəif) qasırğa şəraiti baş verə bilər. 11 fevral tarixi üçün gecikən və zəifləyən CME effektləri nəticəsində idarəolunmayan aktiv şərait yarana və müəyyən ehtimalla G1 maqnit qasırğası baş verə bilər. 12 fevral tarixindən CME-nin səpilməsi nəticəsində geomaqnit şərait sakit və ya idarəolunmayan hala keçə bilər.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 70%, M sinif alışmalar üçün  15%, X sinif alışmalar üçün isə 5% -dir.

Kp əmsalı: 10-12 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 3-5 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.

Kosmik hava: faktlar.

Son X sinif alışma-   X1.0 -        28.10.2021

Son M sinif alışma:   M1.1 -       29.01.2022
Son maqnit qasırğa: Kp5(G1) – 04.02.2022




Şəkil 1. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -də Günəşin şəkli (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Şəkildə ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-də Günəşin şəkli (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastı göstərilmişdir.




Şəkil 3. Şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Şəkildə Günəş, qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) dalğa uzunluğunda göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.





Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.

Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 10-12 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 3-5 intervalında dəyişəcəkdir.



Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yüksək coğrafi enliklərdə qiyməti 10-12 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 2-6 intervalında dəyişəcəkdir. 



Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 10-12 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 2-4 intervalında dəyişəcəkdir.





Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5





https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html



07-09 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu
07-09 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik havanın hazırki vəziyyəti – ötən periodda çox saylı C sinif alışmalar hesabına Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 2939 (S16W20, Cso/бета) oblastı 06/13:41  UTC-də uzunmüddətli C3/Sf  alışması vermiş, alışmalardan sonra oblastda ləkələr yaranmışdır. Bu alışmalar zamanı oblastın üzərində qalmış və S20W05 oblastının radiusunun 10 misli ölçüsündə struktur maddə kütləsi ayrılmışdır. LASKO C2 (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bu hadisənin 06/14:36 UTC-də baş verdiyini qeydə almışdır. Bu axının Yerə təsir edəcəyi proqnozlaşdırılır. Qarşılıqlı təsirin vaxtını və səviyyəsini dəqiq təyin etmək üçün əlavə məlumatlara ehtiyac vardır. Daha bir atılma S34E60 oblastı yaxınlığında baş vermişdir. Bu 06/09:30 baş verdiyi qeydə alınsa da, koronoqraf təsvirlərdə ayrı-ayrı hadisələri seçmək mümkün olmamışdır. 2940 (N16W19, Dao/beta) 2941 (N24E35, Eho/beta) oblastları əsasən stabil olmuş, parçalanmağa çox az meyl göstərmişlər. Yeni 2942 (S11W62, Bxo/бета) oblastı sıraya alınsa da, heç bir fəallıq göztərməmişdir.

Kosmik hava proqnozu –07-09 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və müəyyən ehtimalla C və çox az ehtimalla M sinif (R1-R2 /radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri 06/15:05- UTC-də yeni pik həddə çatmışdır. Proton seli parametrləri isə fon səviyyəsində olmuşdur.

Qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin pik həddə olacağı, proton hadisələrinin normal səviyyədə olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin hazırki vəziyyəti və proqnozu - DSCOVR peykinin cihazlarının vasitəsi ilə ölçülən günəş küləyi mühitini göstərən paranetrlər, CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsirinin davam etdiyini göstərir. Periodun əvvəlində günəş küləyinin sürəti 600 km/s olmuş, sonradan 500-550 km/s arasında dəyişmişdir. Periodun əvvəlində ümumi maqnit sahəsi 5 nTl ətrafında sabit olmuş, Bz komponenti bütün period ərzində şimala yönələrək sabit qalmışdır.

Gözlənilir ki, günəş küləyi paranetrləri CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində qarşıdakı periodda artacaq, günəş küləyi parametrlərinin 08 fevral tarixdən fon səviyyəsinə enəcəyi, 09 fevral tarixində günün birinci yarısında əsasən fon səviyyəsində olacağı ehtimal olunur. Çox ehtimal ki, 09 fevral günün ikinci yarıcı 06 fevral tarixində proqnozlaşdırılan hadisələrlə bağlı günəş küləyi parametrləri artacaqdır.

Geomaqnit sahənin hazırki vəziyyəti və proqnozu – ötən periodun əvvəlində geomaqnit aktivlik yüksək səviyyəyə qalxmışdır. Sonradan geomaqnit aktivlik CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri səbəbindən sakit hal ilə dayanıqsız hal arasında olmuşdur.

07-09  fevral tarixlərində davam edən CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri nəticəsində geomaqnit sahə saki hal  ilə qeyristabil hal arasında olacaqdır. Gözlənilir ki, 08 fevraldan 09 fevral günün  birinci yarısınadək olan müddətdə geomaqnit sahə sakit vəziyyətdə olacaqdır. 09 fevral günü yarısından sonra isə, 06 fevralda baş vermiş CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)-in proqnozlaşdırıldığı kimi Yerə çatması  nəticəsində geomaqnit sahədə aktiv səviyyəyə yüksələcəkdir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 70%, M sinif alışmalar üçün  15%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 07-09 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır.

A və B sinif alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur və tədqiqat üçün maraqlı deyildir.

C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir.

M sinif alışmalar isə R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Orta M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar isə CME yarada bilər. Bu, M alışmaların günəşin səthinin hansı hissəsində baş verməsindən asılıdır.

X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Bu sinif alışmalar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən daha yüksək- ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş vermiş olarsa,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası yaranır və güclü CME meydana gəlir ki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) səviyyədə geomaqnit qasırğa yarada bilər.


Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki şəklidir (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.



Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki şəklidir (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.




Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.





Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.




Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.


Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlar da görünə bilər.


Şəkil 9a. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının orta qiyməti 07-09 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Şəkil 9b. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının yükcək coğrafi enliklərdə qiyməti 07-09 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-5 intervalında dəyişəcəkdir. 



Şəkil 9c. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının aşağı coğrafi enliklərdə qiyməti 07-09 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

03-05 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik hava durumu – müxtəlif aktiv oblastlarda çox saylı C sinif alışmalar hesabına Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə qalmışdır. 2936(N17W49, Dki/beta) oblastının aktivliyi azalmış, lakin bir neçə C sinif alışma verə bilmişdir. 2938 (N16W29, Cso/beta) oblastında olan ləkələr kəsişmiş, sonradan parçalanmışdır.  2939 (S16E34, Dho/beta) oblastı maqnit tərkibini və qrupun ümumi ölçüsünü saxlamış və 02/10:26 UTC-də bu period üçün ən böyük C7.8 alışmasını verə bilmişdir. 2940 (N18E33, Dao/beta-qamma) görünən diskdə aktiv oblast qalmaqla mürəkkəb maqnit strukturunu saxlamış və aşağı səviyyəli C sinif alışmalar  vermişdir.

Mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə yönəlmiş CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması), müşahidə olunmamışdır.

Proqnoz –03-05 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R2/radiosiqnalların kəsilməsi) və kiçik ehtimalla ayrı- ayrı X sinif alışmaların (R3/güclü radiokəsilmə) baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin durumu və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn elektron selinin parametrləri 01/21:20- UTC-də pik həddə çatmışdır. Proton seli isə fon səviyyəsində olmuşdur.

Qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin normal hal ilə yüksək səviyyə arasında olacağı ehtimal olunur. 03-05 fevral tarixləri üçün proton hadisələrinin S1(Minor) səviyyəsinə qalxacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin durumu və proqnozu - DSCOVR peykinin cihazlarının vasitəsi ilə ölçülən günəş küləyi mühitini göstərən paranetrlər, 29 yanvar tarixində baş vermiş CME təsirinin azaldığını göstərir. Periodun əvvəlində maqnit sahəsi artaraq 12 nTl olmuş, günəş küləyi 500 km/s -ə çatmışdır. Sonradan şərait stabilləşərək maqnit sahəsi 6 nTl olmuş, Bz komponenti -7nTl -a enmiş, günəş küləyi sürəti isə 400-450 km/s intervalında qərarlaşmışdır.

Gözlənilir ki, günəş küləyi paranetrləri bundan sonrada CME təsirinin azalacağını göstərəcəkdir. 04 fevral üçün  CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri olacağı ehtimal olunur.

Geomaqnit sahə durumu və proqnozu – geomaqnit sahə 29 yanvardan sonra gözlənilən aktiv səviyyəyə çatmışdır.

03-04 fevral tarixləri üçün geomaqnit sahə, CME -nin gecikən effektləri hesabına müxtəlif kiçik aktiv periodlarla sakit hal ilə qərarlaşmamış hal arasında olacaqdır. 05 fevral tarixində CH HSS təsiri nəticəsində mümkün aktiv periodlarla qeyri-stabil hal gözlənilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 80%, M sinif alışmalar üçün  25%, X sinif alışmalar üçün isə 10% -dir.

Kp əmsalı: 03-05 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır. A və B alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyyələrə uyğundur, tədqiqat üçün maraqlı deyildir. C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Bəzi M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar CME yarada bilər. Bu, alışmaların günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindən asılıdır.  X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş verərsə,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası yarada bilər.



Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki şəklidir (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.




Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki şəklidir (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.



Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.



Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.

Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlarda görünə bilər.


Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının 03-05 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.



Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

31 yanvar- 02 fevral 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik hava durumu – Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. 2936(N17W09, Ehc/beta) oblastında bir neçə C sinif alışma baş vermişdir. Bu period ərzində yeni 2939 (S15E70, Cso/beta) 2940 (S15E84, Unkn) oblastları sıralanmışdır. 2940 oblastında 30/07:19 UTC-də period ərzində ən böyük hadisə kimi C6 alışması baş vermişdir. 29/23:32 UTC-də 2936 oblastından baş vermiş M1/Sf alışması ilə əlaqəli olan asimmetrik CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması), 2022-ci il fevralın 1-i sutkanın sonu, fevralın 2-si sutkanın əvvəlində Yerə təsir edəcəkdir.

Proqnoz – 31 yanvar -02 fevral tarixləri üçün Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və müəyyən ehtimalla M sinif (R1-R2-radiosiqnalların kəsilməsi) və kiçik ehtimalla ayrı- ayrı X sinif alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin durumu və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn zərrəciklər selinin parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

Qarşıdakı periodda günəşdən gələn elektron selinin göstəricilərinin normal haldan aşağı səviyyəyə enəcəyi, 31 yanvar -2 fevral tarixləri üçün günəşdən gələn proton selinin göstəricilərinin isə S1 (minor) səviyyəsində olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin durumu və proqnozu - DSCOVR peykinin cihazlarının günəş küləyi mühiti ilə bağlı ölçmələri CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsirinin azaldığını göstərir. Planetlərarası ümumi maqnit sahəsi 5 nTl-ya qədər azalmış, Bz komponenti isə  +/- 4nTl intervalında dəyişmişdir. Periodun əvvəlində günəş küləyinin sürəti 550 km/s olmuş, sonradan 450-500 km/s kimi azalmışdır.

1-2 fevral tarixlərində CME təsiri nəticəsində günəş küləyinin sürətinin artacağı ehtimal olunur.

Geomaqnit sahə durumu və proqnozu – davam edən CH HSS təsiri nəticəsində ötən üç sutka ərzində geomaqnit sahə sakit və  dayanıqsız olmuşdur.

Geomaqnit sahə 31 yanvar 2022-ci il tarixində əsasən sakit olacaqdır. 01 fevral taruixində sakit və aktiv şərait ola bilər. 02 fevral tarixində isə, 29 yanvar 2022-ci il tarixində meydana gəlmiş CME təsiri nəticəsində G2 (orta) maqnit qasırğasının olacağı ehtimal edilir.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 90%, M sinif alışmalar üçün  40%, X sinif alışmalar üçün isə 10% -dir.

Kp əmsalı: 31 yanvar 02 fevral 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-6 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır. A və B alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyyələrə uyğundur, tədqiqat üçün maraqlı deyildir. C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Bəzi M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar CME yarada bilər. Bu, alışmaların günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindən asılıdır. X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş verərsə, bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası yarada bilər



Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki şəklidir (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir



Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki şəklidir (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.




Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir




Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.





Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.




Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlarda görünə bilər.


Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının 31 yanvar-02 fevral 2022-ci il tarixləri üçün 1-6 intervalında dəyişəcəkdir. 


Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html





27-29 yanvar 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik hava durumu – Günəş aktivliyi aşağı səviyyədə olmuşdur. Periodun əvvəlində ən aktiv oblastda ən böyük C9 alışması baş vermişdir. Bu oblastda daha bir neçə C alışmalar olmuşdur. Sonradan bu oblast NOAA/SWPC 2938(N18E68, Bxo/beta) kimi sıralanmışdır. 2936 (N15E47, Dsi/beta) oblastı həmçinin aktiv olmuş, heç olmazsa bir C alışması vermişdir. 2936 və 2937(S20E01, Dao/beta) oblastları aktiv olmamışlar. 2935 (N27W21, Bxo/beta) oblastı müəyyən qədər parçalanmış, 2934(S24W12, Hsx/alfa) oblastı isə stabil qalmışdır. Mövcud koronoqraf şəkillərində Yerə tərəf yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)   müşahidə olunmamışdır.

Proqnoz – 27-29 yanvar 2022-ci il tarixlərdə Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və çox kiçik ehtimalla M sinif (R1-R2-radiosiqnalların kəsilməsi) alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin durumu və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn zərrəciklər selinin parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur.

Qarşıdakı periodda günəşdən gələn zərrəciklər (elektron və proton) selinin parametrlərinin normal olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin durumu və proqnozu - DSCOVR peykinin cihazlarının günəş küləyi mühiti ilə bağlı ölçmələri CME -nin davamedici olacağını, sonradan CİR (Co-rotating Interaction Region-qarşılıqlı təsirin birgə fırlanma oblastı) və CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsirininin başlanmasını göstərdi.  Planetlərarası ümumi maqnit sahəsi 12 nTl-ya yüksəlmiş, Bz komponenti günün əvvəlində -9nTl olmuşdur. Periodun əvvəlində günəş küləyinin sürəti 500 km/s olmuş, sonradan 425-450 km/s intervalına düşmüş, daha sonra 500 km/s yüksəlmişdir.

27 yanvar 2022-ci il tarixində CME və CH HSS təsirlərinin birgə effektləri nəticəsində günəş küləyi parametrlərinin yüksək olacağı gözlənilir. 22 yanvar 2022-ci ildə günəşi tərk etmiş CME -in müəyyən zəif effektlər yaradacağı istisna olunmur. 28 yanvar 2022-ci il tarixdə bu təsirlərin azalması ehtimal olunur. 29 yanvar 2022-ci il tarixi üçün CİR/HSS təsirlərini əks etdirən CH 47(+) gözlənilir

Geomaqnit sahə durumu və proqnozu - ötən üç sutka ərzində geomaqnit sahə sakit və  qeyristabil olmuşdur.

27 yanvar 2022-ci il tarixində CME və CH HSS təsirləri nəticəsində geomanit sahənin  sakit haldan qeyristabil hala dəyişəcəyi, 28 yanvar tarixində geomaqnit sahənin əsasən sakit olacağı gözlənilir. 29 yanvar tarixində isə CİR/CH/HSS təsirləri nəticəsində geomaqnit sahənin sakit haldan aktiv hala keçəcəyi ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmalar üçün 50%, M sinif alışmalar üçün  10%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 27-29 yanvar 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır. A və B alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyyələrə uyğundur, tədqiqat üçün maraqlı deyildir. C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Bəzi M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar CME yarada bilər. Bu, alışmaların günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindən asılıdır.  X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş verərsə,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası yarada bilər.



Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki şəklidir (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.





Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki şəklidir (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.




Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir



Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.




Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.



Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlarda görünə bilər.

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının 27-29 yanvar 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

24-26 yanvar 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

Kosmik hava durumu – Günəş aktivliyi ötən sutka ərzində çox aşağı səviyyədə olmuşdur. 2933 (S22W35, Cao/beta)  və 2924 (S25E28, Hsx/alfa) oblastlarının hər ikisi stabil və sakit olmuşlar. Koronoqraf şəkillərində Yerə tərəf yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atılması)   müşahidə olunmamışdır.

Proqnoz – 24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərdə Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və çox kiçik ehtimalla C sinif alışmaların baş verəcəyi gözlənilir.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin durumu və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn zərrəciklər selinin əksər parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur. 23/16:20 UTC-də elektron selinin parametrləri artaraq pik qiymətə çatmış, proton selinin parametrlərinin isə normal fon səviyyəsində olmuşdur.

Qarşıdakı periodda günəşdən gələn zərrəciklər selinin parametrlərinin normal olacağı gözlənilir.

Günəş küləyinin durumu və proqnozu - ötən periodda günəş küləyi parametrləri  nominal səviyyədə olmuşdur. Yekun maqnit sahə induksiyası 3-6 nTl, maqnit indiuksiyasının Z proyeksiyası -5 nTl olmuş, günəş sürətini isə tədricən 400-km/s-dən 325 km/s -ə azalmışdır.

Günəş küləyinin parametrləri 24-25 yanvar tarixlərində  CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar)  təsiri ilə artacaqdır. 21-22 yanvar tarixində Günəşi tərk etmiş CME təsirindən 24-26 dekabr tarixlərində günəş küləyinin sürətində əlavə zəif artım hiss olunacaqdır.

Geomaqnit sahə durumu və proqnozu - ötən üç sutka ərzində geomaqnit sahə sakit və stabil olmuşdur.

24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərində geomanit sahənin  sakit haldan aktiv hala dəyişəcəyi gözlənilir. 25 yanvar tarixində CH HSS təsiri nəticəsində sakit haldan idarəolunmayan hala keçməsi ehtimal olunur.

Günəşdə alışmaların baş vermə ehtimalı: C sinif alışmaların üçün 10%, M sinif alışmalar üçün  1%, X sinif alışmalar üçün isə 1% -dir.

Kp əmsalı: 24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd:

1. Kp orta və yüksək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə olacağını öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA  (Speace  wezther prediction center national oceanic and atmospheric administration -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.

2. Alışmalar: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır. A və B alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyyələrə uyğundur, tədqiqat üçün maraqlı deyildir. C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Bəzi M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar CME yarada bilər. Bu, alışmaların günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindən asılıdır.  X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş verərsə,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası yarada bilər.


Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki şəklidir (FeVIII, FeXXII, FeXX) və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.

Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki şəklidir (FeXVIII) və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.



24-26 yanvar 2022 -ci il tarixləri üçün
Kosmik Hava Durumu və Proqnozu
Kosmik hava durumu – Günəş aktivliyi ötən sutka ərzində çox aşağı səviyyədə olmuşdur. 2933 (S22W35, Cao/beta) və 2924 (S25E28, Hsx/alfa) oblastları hər ikisi stabil və sakit olmuşlar. Koronoqraf şəkillərində Yerə tərəf yönələn CME (Koronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atımı) müşahidə olunmamış.
Proqnoz – 24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərdə Günəş aktivliyinin aşağı aşağı və çox kiçik ehtimalla C sinif alışma baş verəcəyi gözlənilir.
Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər selinin durumu və proqnozu - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn zərrəciklər selinin əksər parametrləri fon səviyyəsind olmuşdur. 23/16:20 UTC-də elektron selinin parametrləri artaraq pik qiymətə çatmış, proton selinin parametrlərinin isə normal fon səviyyəsində olmuşdur.
Qarşıdakı periodda günəşdən gələn zərrəciklər selinin parametrlərinin normal yön gözlənilir.
Günəş küləyinin durumu və proqnozu - ötən periodda günəş küləyi parametrləri nominal səviyyədə olmuşdur. Yekun maqnit sahə induksiyası 3-6 nTl, maqnit indiuksiyası Z proyeksiyası -5 nTl olmuş, günəş sürətini isə tədricən 400-km/s-dən 325 km/s -ə azalmışdır.
Günəş küləyinin parametrləri 24-25 yanvar tarixlərində CH HSS (Coronal Hole Yüksek Hızlı Akış- Tac Dəliklərindən Çıxan Yüksək Sürətli Axınlar) təsiri ilə artacaqdır. 21-22 yanvar tarixində Günəşi tərk etti CME təsirindən 24-26 dekabr tarixlərində günəş küləyinin sürətində əlavə zəif artım hiss olunacaqdır.
Geomaqnit sahə durumu və proqnozu - ötən üç sutka ərzində geomaqnit sahə sakit və stabil olmuşdur.
24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərində geomanit sahənin  sakit haldan aktiv hala dəyişəcəyi gözlənilir. 25 yanvar tarixində CH HSS təsiri nəticəsində sakit haldan idarəolunmayan hala keçməsi ehtimal olunur.
Günəşdə doğumlular baş vermə ehtiφس: C siniflar üçün %10, M siniflar üçün %1, X sinifler üçün isə %-dir.
Kp əmsalı: 24-26 yanvar 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-4 aralıkla dəyişəcəkdir.
Qeyd:
1. Kp orta vəs yükək enliklərdə proqnozlaşdırılan geomaqnit şəraiti göstərir. Bu qiymətlər 3 saatlıq periodla qarşıdakı 3 sutka ərzində gözlənilən geomaqnit aktivliyi göstərir. Bu qarşıdakı 3 sutka ərzində geomaqnit şəraitin necə azası öyrənmək üşün ən sadə imkandır. Proqnozlar gündəlik olaraq SWPC NOAA (Speace wezther tahmin merkezi ulusal okyanus ve atmosferik yönetim -Kosmik hava proqnozu mərkəzi milli okean və atmosfer idarəetməsi) tərəfindən yenilənir.
2. Kusurları: A və B sinif kusurlarına sakit, C sinif zəif, M sinif güclü, X sinifφφlar əsasφlar zfidir. Hər sinif kusur 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif kusurları növləri isə davam edir. Məsələn: X10 və dahas yük yükəklar "süper X sinif günəşleri" adlarını. A və B adet günler fonnda minimum və maksimum səviyyələrə uyğundur, tədqiqatn mara üçüqlı deyildir. C sinifφφφlar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğalarlaralarasizce əngəlləyə bilir və hətta pozulma gətirir. Bəzi M siniflar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif kusurları CME yarada bilər. Bu, alışılar günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindənsınıdırdır. X sinif kusurları ən böyük və güclülerdir. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif ıslahalar yerin gün olan səthində radiodalğalar tesisina olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyəyə qalxır. Əgər bu alışma yeriə yerəlmiş günəş diskinin dili baş verərsə, bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası

Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir

Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.

Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Continuum İmage-Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnitoqram Skaner davamedici şəkil) - Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş davamlı şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.

Şəkil 6. SDO/HMİ Maqnetogram İmace (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager Maqnetogram İmage- Günəş Dinamikası Rəsədxanası Helioseysmik və Maqnit Skaner Maqnetoqram Şəkil ) - şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.


Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlarda görünə bilər.

 

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının 24-26 yanvar 2022-ci il tarixləri üçün 1-4 intervalında dəyişəcəkdir.


Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

Kp=9, G5

 

https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html




20-22 yanvar 2022 -ci il tarixləri üçün Kosmik Hava Durumu və Proqnozu

 

Kosmik hava durumu – ötən sutka ərzində Günəş aktivliyi çox aşağı səviyyədə olmuşdur. 2927 (S20W66, Hsx/alpha) oblastı sakit olmuş, heç bir aktivlik nümayiş etdirməmişdir. 2929 (N07W71, Дао/бета) oblastı stabil olmuş, lakin B sinif alışmalar yaratmışdır. 2930 (N21W72, Dao/beta) oblastı B sinif alışmalar yaradaraq sahəsini nisbətən artırmışdır. 2933 (S22W35, Cao/beta) oblastı alışma vermədən parçalanma əlamətləri nümayiş etdirmişdir. Koronoqraf şəkillərində Yerə tərəf yönələn CME (Coronal Mass Ejection – Tac Kütlə Atışları)   müşahidə olunmamışdır. Ötən period ərzində baş vermiş M1/Sf alışmaları ilə əlaqədar yaranan CME –in Yerə sürüşkən zərbə təsiri olacağı təyin edilmişdir. Atışın sürəti və trayektoriyasına görə bu 22 yanvar 2022-ci il tarixində ola bilər.

Proqnoz - Günəş aktivliyinin aşağı olacağı və C sinif alışmaların baş verəcəyi ehtimal olunur. 2929 (N07W71, Дао/бета)  oblastında baş vermiş alışmalar səbəbindən 20-22 yanvar tarixlərində kiçik ehtimalla M sinif alışmalar baş verə bilər.

Günəşdən gələn yüklü zərrəciklər - ötən sutka ərzində Günəşdən gələn zərrəciklər selinin parametrləri fon səviyyəsində olmuşdur. 20-22 yanvar 2022-ci il tarixləri üçün elektron selinin parametrlərinin artacağı, proton selinin parametrlərinin isə normal fon səviyyəsində qalacağı gözlənilir.

Günəş küləyi - ötən periodda günəş küləyi parametrləri  CH HSS (Coronal Hole High Speed Stream- Tac Dəliklərindən Yüksək Sürətli Axınlar) –in müntəzəm təsiri ilə keçid proseslərinin mümkün  effektlərini nümayiş etdirmişdir.  19/06:27 UTC-də günş küləyi sürəti 682 km/s yüksəlmiş, sonra azalaraq 550 km/s-də qərarlaşmışdır. Ümumi maqnit sahə induksiyası 9 nTl-olmuşdur.

Geomaqnit sahə - ötən üç sutka ərzində geomaqnit sahə sakit olmuşdur.

Proqnoz - qarşıdakı period (20-21 yanvar) ərzində CH HSS və CME effektlərinin zəifləmə ehtimalı olduğundan günəş küləyi parametrlərinin normallaşacağı gözlənilir. 18 yanvar tarixində baş vermiş CME səbəbindən 22 yanvar tarixində günəş küləyi parametrlərinin qiymətində əlavə yükcəlmələr ola bilər.

20 yanvar tarixində CH HSS təsiri və günəş küləyinin sürətinin artması səbəbindən geomaqnit sahə aktiv G2 (zəif) maqnit qasırğası səviyyəsinə gələcəkdir. Periodun əvvəlində eyni zamanda G1 (kiçik) maqnit qasırğası müşahidə oluna bilər. Periodun sonunda geomaqnit sahə üçün şərait normallaşacaq, sakit hala gələ biləcəkdir.

Gözlənilir ki, geomaqnit sahə 20 yanvar tarixində günəş küləyi sürətinin artması və planetlər arası maqnit sahəsinin yüksəlməsi səbəbindən aktiv hala gələcəkdir. CH HSS və CME təsiri azaldığından 20 yanvar sutkanın sonu və 21 yanvar sutkanın ilk yarısı geomaqnit sahə sakit və stabil hala keçəcəkdir. Sakit və qeyristabil hal 22 yanvar tarixinədək davam edəcəkdir. 22 yanvar tarixində zəif CME təsiri müşahidə olunacaqdır.

Bu periodda C sinif alışmaların baş vermə ehtimalı 60%, M sinif alışmaların  15%, X sinif alışmaların isə 1% -dir.

20-22 yanvar 2022-ci il tarixlərində Kp əmsalı 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.

Qeyd: A və B sinif alışmalar sakit, C sinif alışma zəif, M sinif alışma güclü, X sinif alışmalar əsas alışmalar sinfidir. Hər sinif alışma 1-dən 9-a kimi fərqləndirilir: C1, C2,..., C9. X sinif alışmaların növlər isə davam edir. Məs. X10 və daha yüksək alışmalar “super X sinif günəş alışmaları” adlanır. A və B alışmalar Günəş fonunda minimum və maksimum səviyyyələrə uyğundur, tədqiqat üçün maraqlı deyildir. C sinif alışmalar praktik olaraq Yerə təsir edə bilmir. M sinif alışmalar R1-R2 zəif və təsirli olaraq radiadalğaların yayılmasını əngəlləyə bilir və hətta pozulmasına gətirir. Bəzi M sinif alışmalar günəş radiasiya qasırğası yarada bilir. Güclü və davam edən M sinif alışmalar CME yarada bilər. Bu, alışmaların günəş səthinin hansı hissəsində baş verəcəyindən asılıdır.  X sinif alışmalar ən böyük və güclü alışmalardır. Onlar ildə təqribən 10 dəfə baş verir və əsasən günəş maksimumu vaxtı müşahidə olunur. X sinif alımalar zamanı Yerin gündüz olan səthində radiodalğaların yayılmasına olan maneələr (R3-R5) güclü səviyyədən ekstremal səviyyəyə qalxır. Əgər bu alışma Yerə yönəlmiş günəş diskinin ortasında baş verərsə,  bu zaman güclü, davam edici günəş radiasiya qasırğası baş verir və güclü CME əmələ gəlirki, bu da Yerdə güclü (G4) və ekstremal (G5) geomaqnit qasırğası yarada bilər.

 



Şəkil 1. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 131 A (anqstrem) -dəki (FeVIII, FeXXII, FeXX) şəklidir və Günəş tacının məşəl oblaştı göstərilmişdir.



Şəkil 2. Bu şəkil ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğu olan 94 A-dəki (FeXVIII) şəklidir və Günəş tacının məşəl oblastını göstərir.



Şəkil 3. Bu şəkildə Günəş, sakit tac fəallığı oblastlarında ionlaşmış dəmirin şüalandırdığı 171 A-ə (FeIX) bərabər ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğunda göstərilmişdir.



Şəkil 4. Bu şəkildə günəşin qaynayan səthindən gələn işıq 304 A-də (HeII) göstərilmişdir. Bu xətt xromosferdə ionlaşmış heliumun şüalandırdığı ən uzaq ultrabənövşəyi dalğa uzunluğudur. Protuberanslar kənarlarda meydana çıxa bilər.



Şəkil 5. SDO/HMİ Continuum İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager -Günəş dinamikası observatoriyası Helioseysmik və maqnit skaner davamlı şəkil) -Günəşi müşahidə edən və geostasionar orbitdə yerləşdirilmiş kosmik aparatdan çəkilmiş şəkildə günəş alışmalarını müşahidə etmək mümkündür.



Şəkil 6. SDO HMİ Magnetogram İmage (Solar Dynamics Observatory Helioseismic and Magnetic Imager- Günəş dinamikası observatoriyası Helioseysmik və maqnit skaner maqnetoqram şəkil) -şəkil Günəş maqnit sahəsinin dəyişməsini göstərir.



Şəkil 7 və 8. LASCO (Large  Angle Specrtoçetric Coronograph -Geniş Bucaqlı Spektrometrik Koronoqraf) bir başa Günəşdən gələn işığın okult disk vasitəsi ilə qarşısını almaqla, cihazın içində süni şəkildə günəş tutulmasını yaradaraq günəş tacının şəkillərini çəkib qeydə ala bilir. Günəş diskinin mövqeyi şəkildə ortada ağ dairə ilə görünür. Tacın ən mühüm xüsusiyyəti, ümumiyyətlə tac stimerləri-axınlarıdır. Bunlar həm C2, həmdə C3-də görülə bilən radial zolaqlar kimi müşahidə olunur. Bəzən Günəşdən uzaqlaşan və hər iki koronoqrafın giriş sahələrini keçə bilər CME müşahidə oluna bilər. Sağ yuxarı küncdə gizli diski saxlayan dəstəyin mərkəzə çatan kölgəsi görünür. C2-də alınan şəkillər Günəşdən 8,4 milyon kilometrə qədər olan daxili Günəş tacını göstərir. C3-də alınan şəkillər isə daha geniş görüş sahəsinə malikdir. Günəşin 32 diametrinə bərabər məsafəni əhatə edir. Görüntülərin diametri Günəşdən 45 milyon kilometr və ya Merkuri orbitinin diametrinin yarısına bərabərdir. Bu görüntüdə bir çox parlaq ulduzlarda görünə bilər.

Şəkil 9. Maqnit qasırğanın loqarıfmik indeksini xarakterizə edən Kp əmsalının 20-22 yanvar 2022-ci il tarixləri üçün 1-3 intervalında dəyişəcəkdir.




Kp-nin qiymətlərindən asılı olaraq maqnit qasırğanın gücünü göstərən cədvəl.

 

Kp

0-2

3-5

6-7

8-9

9

qasırğa

sakit

mülayim

orta

böyük

güclü

G

 

Kp=5, G1

Kp=6, G2

Kp=7, G3

Kp=8, G4

 

Kp=9, G5



https://soho.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html

https://www.spaceweatherlive.com/ru/avroralnaya-aktivnost/avroralnyy-prognoz.html

https://mms.rice.edu/forecast.html

Bookmark and Share