Home Aze Ru Eng

YARIMKEÇİRİCİLƏR FİZİRASI KAFEDRASI

Kafedranın tarixi

Bakı Dövlət Universitetin Yarımkeçiricilər fizirasi kafedrası 1958-ci ildə akademik H.B. Abdullayevin təşəbbüsü və rəhbərliyi altında yaradılmış vz ötən müddət ərzində respublikada yarımkeçiricilər fizikasının inkişafı sahəsində əhəmiyyətli rol oynamışdır. Bu illər ərzində kafedrada yarımkeçiricilər fizirası sahəsində görkəmli mütəxəssis kimi tanınan bir səra alimlər, o cümlədən akademik H.B.Abdullayev, akademik M.İ.Əliyev, AMEA-nın müxbir üzvü, prof. V.İ.Tahirov, əməkdar elm xadimi, prof. B.R.Mirzoyev, prof. Q.Ə.Axundov, prof. A.Ə.Baxışov, prof. A.H.Kazımzadə, prof. V.M.Salmanov, prof. Ə.Ş.Abdinov, prof. A.Z.Abbasova, prof. M.M.Pənahov, prof. N.M.Həsənli, prof. R.A.Suleymanov, prof. Ə.O.Əliyev və başqaları çalışmışlar ki, onlardan da bir çoxu indi də kafedrada öz fəaliyyətini davam etdirilər.
Ötən illər ərzində kafedraya akademik H.B.Abdullayev (1958-1959), əməkdar elm xadimi, prof. B.R.Mirzoyev (1960-1969),  fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, prof. Q.Ə.Axundov (1970-1973), AMEA-nın müxbir üzvü, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, prof. V.İ.Tahirov (1974-1990) və fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, prof. F.E. Fərəçov (1991-1995) rəhbərlik etmişdir. !996-cı ildən başlayaraq kafedraya fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor A.H.Kazımzadə rəhbərlik edir.
Fəaliyyət göstərən müddətdə kafedrada yarımkeçiricilər fizikasının müxtəlif sahələri üzrə elmi-tədqiqat işləri aparılmış, onlarla elmlər doktoru və elmlər namizədi hazırlanmışdır. Kafedra əməkdaşları tərəfindən respublika və beynəlxalq statuslu avtoritetli jurnallarda yüzlərlə elmi məqalə dərc edilmiş, ümumi fizika kursu və yarımkeçiricilər fizikası üzrə dərsliklər, dərs vəsaitləri və monoqrafiyalar yazılmışdır. Kafedranın elmi nailiyyətləri dəfələrlə dövlət orqanları tərəfindən qeyd edilmiş, kafedra əməkdaşları elmi adlar, ordenlər, medallar və fəxri fərmanlarla təltif edilmişlər.

Kafedranın strukturu və işci heyəti

Kafedrada yarımkeçiricilər fizikasının əsasları, yarımkeçirici cihazlar, yarımkeçiricilərin optik və fotoelektrik xassələri, yarımkeçiricilərin alınması və texnologiyası laboratoriyaları, “Yarımkeçirici cihazlar və qeyri-xətti optika”, “Yarımkeçiricilərdə kinetik effektlər”, “Yarımkeçiricilərin optikası və faza keçidləri” elmi araşdırma laboratoriyaları fəaliyyət göstərir.
Hazırda kafedrada ştat üzrə 9 nəfər professor-müəllim heyəti, 3 nəfər yardımçı heyət və 0,5 ştat üzrə 1 nəfər əvəzçi müəllim çalişır. Professor-müəllim heyətindən elmlər doktoru, professor (o cümlədən 1 nəfər AMEA-nın müxbir üzvü), 4 nəfər elmlər namizədi, dosent, 1 nəfər baş müəllimdir. Professor-müəllim heyətindən 8 nəfərin ixtisası 01.04.10-Yarımkeçiricilər və dielektriklər fizikası ixtisasına, 1 nəfər isə 01.04.07-Bərk cisim fizikası ixtisasına uyğun gəlir. Yardımçı heyət 1 laboratoriya müdirindən, 1 baş laborant və 1 laborantdan ibarətdir.

Professor-müəllim heyəti:

1. kafedra müdiri, f.r.e.d., prof. Salmanov Vaqif Müseyib oğlu
2.f.r.e.d., prof. Kazimzadə Aydın Həsən oğlu
3.
f.r.e.d., prof. Abasova Adilə Ziyat qızı
4. f.e.r.d.,   prof. Cəfərov Maarif Ə.
5. f.e.d., prof. Hüseynov Əli Həsən oğlu
6. f.r.e.n., dos. Həsənova Lüdmila Həmid qızı
7. f.r.e.n., dos. Cahangirova Sona Əli qızı
8. f.r.e.n., dos. Məhəmmədov Əlinağı Zəkəray oğlu
9. f.r.e.n., müəl. Məmmədov Rövşən Məmməd oğlu

Yardımçı heyət:

1. 0, 5 şt., Məmmədov Rövşən Məmməd oğlu
2. Abbasov Valeh Tumas oğlu
3.
Məmmədova Donara Şükür qızı

Kafedranın elmi fəaliyyəti

Fəaliyyət göstərdiyi müddətdə kafedranın elmi istiqaməti əsasən Mendeleyev cədvəlinin I, III və VI qrup elementləri əsasında alınmış mürəkkəb yarımkeçiricilərin elektrik, optik, fotoelektrik və lüminessensiya xassələrinin öyrənilməsi ilə əlaqədar olmuşdur. Uzun illər ərzində aparılan tədqiqatlar nətiçəsində layvari   birləşmələrin və onların bərk məhlullarının mükəmməl monokristalları alınmış, bu kristalların elektrik, optik, fotoelektrik və lüminessensiya xassələrinin xüsusiyyətləri öyrənilmlşdir. Xüsusən bu maddələrdə yaranan qeyri-bircinsliklərin elektron xassələrinə təsiri ətraflı tətqiq edilmiş, ğüclü lazer şüalarının bu maddələrə qarşılıqlı təsirinin xüsusiyyətləri müəyyən edilmiş, bir sıra yeni fiziki hadisələr kəşf edilmişdir. Sonralar   birləşmələrin üçqat analoqları tədqiq edilmlş, onlarda baş verən elektron və fonon prosesləri haqqında ətraflı məlumat əldə edilmişdir. Bununla yanaşı olaraq müxtəlif dövrlərdə kafedrada selen düzləndiricilərinin, Ge-Si bərk məhlullarının, SbSI kristallarının və Sb2 S3 -Sb2 Se3 bərk məhlullarının fiziki xassələri tədqiq edilmiş və əhəmiyyətli elmi nəticələr əldə edilmişdir. Keçən əsrin 70-ci illərdən etibarən kafedrada lauvari   birləşmələri əsasında yarımkeçirici diod quruluşlarının və heterokeçidlərin tədqiqinə başlanılmış, optik kontakt üsulu ilə hazırlanmış heterokeçidlərin ideal Anderson modelinə daha çox uyğun gəldiyi göstərilmişdir ki, bu da onlar əsasında müxtəlif fiziki hadisələrin modelləşdirilməsinə imkan vermişdir.

Kafedrada həmçinin yeni mürəkkəb yarımkeçirici maddələrin axtarışı sahəsində intensiv tədqiqatlar aparılmışdır. Kafedra əməkdaşları tərəfindən   tipli yeni yarımkeçirici birləşmələrin mövcudluğu isbat edilmiş, bu sistemdə 45 üçqat maddənin yaranma mümkünlüyü göstərilmiş, onların bir çoxunun monokristalları alınmış və fiziki xassələri tədqiq edilmişdir. Güclü seqreqasiyaya malik binar bərk məhlulların ərintidən dartmaqla monokristalını alarkən kristallaşma cəbhəsində baş verən ifrat soyumanı aradan qaldırmağa imkan verən qidalandırıcı xəlitənin hazırlanma üsulu təklif edilmişdir. Yeni üsulla hazırlanmış qidalandırıcının tətbiqi ilə mükəmməl binar bərk məhlul monokristallarını alınması üsulu işlənib hazırlanmış və təcrübi olaraq Ge-Si bərk məhlulları üzərində həyata keçirilmişdir.

Ötən illər ərzində kafedrada 01.04.10-Yarımkeçiricilər və dielektriklər fizikası və 01.04.07-Bərk cisim fizikası ixtisası üzrə onlarla elmlər namizədi və elmlər doktoru hazırlanmışdır.

Kafedra üzrə aparılan elmi-tədqiqat işlərinin nəticələri hazırda tədris prosesində tətbiq edilir. Bu nəticələr bir sıra monoqrafiyalarda və xülasə məqalələrdə istifadə edilmişdir.


Kafedranın tədris işi

Kafedranın professor-müəllim heyəti bakalavr pilləsi üzrə kimya və fizika fakültələrində ümumi fizika və yarımkeçiricilər fizikasının ayrı-ayrı sahələri üzrə yüksək səviyyədə mühazirələr oxuyur, laboratoriya və məşğələ dərsləri aparırlar. Bakalavr pilləsi ilə yanaşı olaraq kafedrada TEM 03.00.06-Yarımkeçiricilər fizikası və 03.00.30-Yarımkeçirici cihazlar və mikroelektronika istiqamətləri üzrə magistr hazırlığı həyata keçirilir.

Kafedra üzrə tədris planlarında nəzərdə tutulmuş bütün fənlər üzrə tədris proqramları hazirlanmış və Elmi Şurada təsdiq edilmişdir. Bütün fənlər üzrə tədris mövcud təqvim-tematik planlara uyğun olaraq aparılır. 1996-cı ildən etibarən kafedranın təşəbbüsü ilə fizika fakültəsində yeni “Tətbiqi fizika” ixtisası açılmışdır.

Kafedra ixtisasartırma təhsili üzrə baza kafedrası kimi təstiq edilmişdir və hər il bir neçə nəfər kənar müəssisələrdən stajkeçmə üçün kafedraya göndərilir.

Tədris olunan fənlər

Bakalavr pilləsi üzrə

Kimya fakültəsi

Ümumi fizika (mexanika, molekulyar fizika və elektromaqnetizm) – əsas kurs

Fizika fakültəsi, fizika ixtisası

Yarımkeçiricilər fizikası – əsas kurs
Ekologiya və həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi – seçmə kurs

Fizika fakültəsi, tətbiqi fizika ixtisası

Yarımkeçirici cihazlar – əsas kurs
Yarımkeçiricilər fizikası – əsas kurs
Ekologiya və həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi – seçmə kurs
Optoelektronika – seçmə kurs
Mikroelektronika – seçmə kurs
Kristalloqrafiya – seçmə kurs
Materialşünaslıq – seçmə kurs

Fizika fakültəsi, fiziki elektronika ixtisası

Ekologiya – əsas kurs
Həyat fəaliyyətinin təhlükəsizliyi – seçmə kurs

Magistratura pilləsi üzrə

TEM-03.00.06-Yarımkeçiricilər fizikası

Fizikanın müasir problemləri – əsas kurs
Kristalloqrafiya – əsas kurs
Yarımkeçiricilərin texnologiyası – əsas kurs
Yarımkeçiricilərin zona quruluşu – əsas kurs
Yarımkeçiricilərdə kinetik hadisələr – əsas kurs
Yarımkeçiricilərin optik xassələri   – əsas kurs
Yarımkeçiricilərin fotoelektrik xassələri  – əsas kurs
Yarımkeçirici çeviricilər – əsas kurs
Yarımkeçirici nazik təbəqələrin fizikası və texnologiyası – seçmə kurs
Yüksək həyacanlaşma halında yarımkeçiricilərin xassələri  – seçmə kurs
Nizamsız sistemlər fizikası – seçmə kurs
Yarımkeçirici materialların tədqiqi üsulları – seçmə kurs

TEM-03.00.30-Yarımkeçirici cihazlar və mikroelektronira

Fizikanın müasir problemləri – əsas kurs

Yarımkeçiricilərin elektron nəzəriyyəsi – əsas kurs

Mikroelektronikanın əsasları – əsas kurs

Optoelektronikanın əsasları – əsas kurs

Yarımkeçirici cihazların fizikası – əsas kurs

Yarımkeçirici cihazların və inteqral sxemlərin texnologiyası – əsas kurs

Yarımkeçirici işıq qəbulediciləri və çeviriciləri – əsas kurs

Yarımkeçiricilərdə kontakt və səth hadisələri – əsas kurs

Yarımkeçirici cihazların parametrlərin təyini üsulları – seçmə kurs

Yarımkeçirici lazerlər – seçmə kurs

Yarımkeçirici cihazların və inteqral sxemlər üçün materiallar – seçmə kurs

Xarici əlaqələr

Uzun illər ərzində kafedra əməkdaşları keçmiş Sovetlər İttifaqının bir çox respublikaları və elmi mərkəzləri ilə, habelə İran, Türkiyə, Almaniya, İngiltərə, Slovakiya və başqa ölkələrin universitetləri və elmi-tədqiqat institutları ilə əlaqə saxlamış, birgə elmi-tədqiqat işləri aparmışlar. Dəfələrlə müxtəlif ölkələrin görkəmli alimləri kafedraya dəvət edilmiş, yarimkeçiricilər fizikasının aktual məsələlərinə dair onların məruzələri dinlənmişdir. Ötən illər ərzində kafedrada bir sıra xarici ölkələr (Misir Ərəb Respublikası, Əlcazair, Əfqanıstan, Monqolustan, Koreya, Özbəkistan, İran İslam Respublikası və s.) üçün elmi kadrlar hazırlanmışdır. Hazırda kafedrada İran İslam Respublikasından 2 nəfər aspiranturada təhsil alır.

Kafedra əməkdaşları əldə etdiyi elmi nəticələr dəfələrlə bir sıra xarici ölkələrdə, o cümlədən Rusiyada, Ukraynada, Belorusiyada, Litvada, Özbəkistanda, Gürcüstanda, Amerikada, Almaniyada, İngiltərədə, Fransada, Yaponiyada, Polşada, İranda, Türkiyəda və başqa xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxəlq elmi konfraslarda və simpoziumlarda məruzə edilmiş və elmi ictimaiyyət tərəfindən maraqla qarşılanmışdır. 2002-ci ildən başlayaraq  prof. A.H. Kazımzadə Dünya Bankının dəstəyi ilə Təhsil Nazirliyində aparılan Təhsil islahatı layihələrinin həyata keçirilməsində iştirak edir.

Kafedra üzrə yeniliklər

  1. Respublika Prezidentinin sərəncamı ilə prof.A Kazımzadə “Əməkdar elm xadimi”, prof.V.Salmanov “Əməkdar müəllim” fəxri adına layiq görülüb.
  2. Kafedrada fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş 2 dissertyasiya müzakirə edilərək onlara aparıcı təşkilat kimi rəy verilmişdir.
  3. Prof.A.Kazımzadə və prof V.Salmanovun 1 məqaləsi “Science citation index” kateqoriyasına daxil olan “Физика и техника полупроводников” (2010, №-3,Moskva) jurnalında çap edilmiş, digər məqaləsi isə həmin kateqоriyaya daxil olan “Неорганические материалы” (2010, №-6, Moskva) jurnalında çap edilmək üçün qəbul edilmişdir.
  4. AMEA-nın müxbir üzvü, prov.V.Tahirov 1 elmlər doktoru, prof. A Kazımzadə 1 fəlsəfə doktoru və 1 elmlər doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertyasiya opponentlik etmişlər.
  5. Fizika-riyaziyyat elmləri doktoru Cəfərov Maarif Əli oğlu kafedraya 0,5 ştat professor vəzifəsinə işə götürülmüşdür.
  6. Prof.A.Kazımzadə Təhsil Sektorunun İnkişafı Layihəsi çərçivəsində Dünya Bankı tərəfindən həyata keçirilən “Pedaqoji kadrların əlavə təhsil sisteminin müasirləşdirilməsi” Layihəsi üzrə məsləhətçi xidmətləri göstərmək üçün Qrant udmuşdur.
Bookmark and Share